هفت‌ آلبوم‌ موسیقی برگزيده سال هشتاد و پنج
حال موسیقی خوب نیست!
احسان حسینی

اگر بخواهیم نشر موسیقی در سالی که گذشت خیلی خلاصه و کوتاه مورد بررسی قرار دهیم، باید سال 85 را از این بابت فقیرتر از سال‌های گذشته بدانیم.
عجیب نیست که در روزهای پایانی سال 85 هم- مثل یکی دو سال گذشته- اهالی موسیقی متفق‌القول از وضعیت انتشار آلبوم‌های موسیقی بنالند. حقیقت این است که با وضع نامناسب اقتصاد حاکم بر موسیقی ایرانی و سخت‌گیری‌های معمول انتشار کاست، شاید بیشتر از این نباید انتظار داشت که هنرمندان دل به بازار نوار و کاست بزنند. به هر حال این اتفاقی‌است که می‌افتد و حتی خوشبین‌ترین اهالی هنر را نیز نسبت به تغییر این شرایط امیدواری نیست...

در انتخاب برگزیده‌های آلبوم‌های موسیقی سال 85 - برای شرکت در نظرسنجی نهایی- یکی دو مشکل وجود داشت. پراکندگی نظرات، عمده مشکل ما بود که با توجه به اینکه در نظرسنجی تمام آلبوم‌های منتشر شده در ایران شرکت داده شده بود، پراکندگی آراء بیش از حد تصور بود. به هر حال در جمع بندی، این آلبوم‌ها توانستند در هر بخش در صدر قرار گیرند:

برترین آلبوم موسیقی پاپ: نهان مکن

بعد از جدایی تقریبا باورنکردنی زوج هنری عصار- حجازی، نهان مکن اولین آلبومی است که عصار با آهنگسازی دیگر ارائه می‌دهد. این بار «شهرداد روحانی»، آهنگساز مشهور ایرانی، آهنگ‌های آلبوم عصار را ساخته و نوازندگان ارکستر سمفونیک لندن هم این دو را همراهی می‌کنند.

«نهان مکن» در میان تمامی آلبوم‌های عصار آلبومی است که در کوتاه ترین زمان به بازار آمد. فضایی متفاوت نسبت به دیگر آثار او به همراه انتخاب ترانه‌ها، ملودی‌ها و شکل تنظیم‌ها از ویژگی های اثر است و اتفاقا همین مساله باعث شده تا طرفداران عصار در واکنش به این آلبوم دو دسته شوند. عده‌ای این موسیقی را تحسین کنند و عده دیگر فضای آثار قبلی را ترجیح دهند.

در کیفیت کار روحانی هیچ شکی نیست، همین طور اجرای ارکستر سمفونیک لندن که مجموع این دو، موسیقی ای خلق کرده که قطعا نظیر آن پیش از این در آلبوم‌های پاپ ایران دیده نشده است.

نکته‌ای دیگر که در بررسی این اثر می‌توان به آن اشاره کرد انتخاب عجیب و غریب اشعار و ترانه‌هایش است. انتخاب اشعاری مثل «گون» (دکتر شفیعی کدکنی)، «بغض» (افشین مقدم)، «هویت» (شاهکار بینش پژوه و افشین یداللهی) جای سوال دارد.
و از آن طرف اشعاری مثل نهان مکن (مولانا)، بن‌بست (افشین یداللهی) و چشمه خورشید (احمد شاملو).

شهرداد روحانی در جلد آلبوم نوشته است: «در این آلبوم سعی کرده‌ام با موسیقی‌ام، عشق و علاقه‌ای که به کشور و مردم عزیز دارم، ‌منعکس کنم. در این دوره که بیش از 30 سال در خارج از ایران زندگی کردم، با قاطعیت به این نتیجه رسیدم که مردم کشور عزیزم ایران، بهترین و شایسته بهترین‌ها در دنیا هستند.»

در رقابت با «نهان مکن»، «وایسا دنیای» رضا صادقی و «ماندگار» مرحوم ناصر عبداللهی در رده های بعدی قرار گرفتند.

برترین آلبوم موسیقی بی کلام: ساز دستان

گروه دستان که حالا دیگر توانسته در خارج از مرزهای ایران هم برای خود نامی دست و پا کند، با ارائه کنسرت‌ها و فعالیت‌هایی که در زمینه نشر موسیقی دارد، می‌رود تا به پرکارترین و فعال‌ترین گروه ایرانی مبدل شود. آثار کم و بیش متفاوتی که در طی پانزده سال فعالیت این گروه ارائه شده، خود موید این نکته است.

همانطور که می‌دانیم امروزه محصولات و اجراهای موسیقی - به خصوص موسیقی سنتی- به علت‌های متعدد از جمله جلب مخاطب عام به صورت باکلام و آن‌هم ‏تصنیف‌خوانی گرایش پیدا کرده‌اند که این روند در کنار پدیده‌ خواننده‌سالاری در موسیقی ما به کم‌توجهی در زمینه موسیقی‌‏سازی به‌ویژه در شیوه‌ گروه‌نوازی از سوی نوازندگان و آهنگسازان نیز انجامیده است.

نکته قابل توجه در موسیقی «ساز دستان» پرداختن به موسیقی‌سازی است که پیش‌ترها نیز گروه علاقه خود را به این شاخه از موسیقی نشان داده ‏است.
گروه دستان و آهنگسازان آن یعنی «حمید ‏متبسم»، «سعید فرج‌پوری» و «حسین بهروزی‌نیا» دراین اثر سعی داشته‌اند تا با استفاده از تکنیک‌های پیشرفته‌ سازهای مختلف رنگ‌آمیزی متنوع صوتی، یکنواختی را که ممکن است برای مخاطب غیر متخصص احساس ‏شود از بین برده و خلاء نبود کلام و خواننده را پرنمایند.

برترین آلبوم موسیقی نواحی: ابریشم طرب

موسیقی نواحی که در واقع گنجینه‌ای است گرانبها برای موسیقی ایرانی، امروزه به دلایل متعددی از جمله حمایت نکردن و کم توجهی مسئولان هنر می‌رود تا به دست فراموشی سپرده شود. عدم آشنایی نسل جوان با ‏این گستره وسیع موسیقی یکی از معضلاتی است که زنگ خطر نابودی برخی از انواع این موسیقی‌ها را به صدا در آورده‌است.

به همین دلیل هم انتشار آثاری در این حوزه به خودی خود نشان از توجه و دلسوزی هنرمندانی است که به صورت جدی به موسیقی نواحی می پردازند. در این بین هر سال چند اثر قابل توجه ارائه می‌شود که از میان آنها در سال 85 قطعا به ابریشم طرب می‌توان اشاره کرد. این اثر نوید از ظهور نسلی نو دارد که در عین جوانی این نغمه‌های کهن را به‌خوبی فراگرفته و می‌نوازد.

هرچند در این آلبوم ‏آواز مرتضی گودرزی چندان هم راه سازش نیست ولی در کل از ارائه موسیقی خراسان به سربلندی برآمده است.

برترین آلبوم موسیقی فیلم: خانه‌ای روی آب

احمد پژمان برای همه اهالی موسیقی نامی آشناست که این سال‌ها بیشتر مشغول ساخت موسیقی فیلم است. فیلم‌هایی نام آشنا از کارگردانانی نام آشناتر. و در این بین با ویژگی‌های آهنگسازی پژمان، موسیقی این فیلم‌ها ماندگار شده‌اند.

نوع خاص تصویرسازی پژمان در ساخت موسیقی برای فیلم‌ها باعث می‌شود که شنونده حتی بدون دیدن فیلم و تنها با شنیدن آن ارتباط نزدیکی با موسیقی برقرار کند و این ویژگی بارزی است که در کارهای پژمان وجود دارد.

این آهنگساز در سال 85 در نشر موسیقی فیلم تقریبا پرکار بود و دو اثر یکی «خانه‌ای روی آب» برای فیلمی به همین نام از بهمن فرمان آرا و دیگری «مجنون» موسیقی دو فیلم «یک بوس کوچولو» و «بید مجنون» را منتشر کرد و در نهایت در رقابت با موسیقی فیلم‌های منتشر شده امسال در رتبه اول قرار گرفت.

برترین آلبوم تکنوازی: ریستال پیانو

در میان آلبوم‌های منتشر شده تکنوازی در سالی که گذشت، گزینه‌های متفاوتی در نظرسنجی آمد. ریستال پیانوی دلبر حکیم آوا شاید به خاطر خلق فضایی نو و نوازندگی با تسلط و شناخت کامل در رتبه نخست قرار گرفت.

حکیم آوا که هنرمندی تاجیکی است پیش از این آثاری در ایران منتشر کرده که بیشتر در آن اجراها، متدهای آموزش نوازندگی را اجرا کرده بود و طبیعتا نمی‌توانست ریزه‌کاری‌هایی که در تخصصش است نشان دهد.

ریستال پیانو برای او این فرصت را به وجود آورد که با فراغ بال بیشتر به اجرای آنچه در این سال‌ها تجربه کرده است بپردازد.

این آلبوم که ضبط زنده ای است از کنسرت حکیم آوا در تالار شهید آوینی در سال 1383 رپرتوار از آثار هنرمندانی چون آزاد حکیم رابط، امین الله حسین و همچنین هنرمند ارمنی کومیتاس وارتابد تشکیل شده است.

برترین آلبوم موسیقی نو: تمرین تونال

موسیقى «تمرین تونال» مجموعه‌اى از آثار اجرا شده توسط ارکستر تجربى تهران که توسط انتشارات هرمس منتشر شد. «ایرانى اول»، «ایرانى دوم»، «ایرانى سوم»، «ایرانى چهارم»، «ایرانى پنجم- عبور»، «تمرین تونال»، «بلغز» و «نمى دانم» قطعات این آلبوم را تشکیل مى‌دهند.
این آلبوم گزیده‌ای از شش مجموعه مستقل گروه است که تا به حال منتشر شده است.
تمرین تونال اولین مجموعه از آلبوم مجموعه سه گانه‌ای است که با عنوان کار و موسیقی منتشر می‌شود. این آلبوم‌ها تجربه و بررسی‌های گروه را از سال 82 و زمان تاسیس نشان می‌دهد.

اعضای این ارکستر از دانشجویان فوق لیسانس موسیقی هستند. این گروه پس از تشکیل تا به حال تجربه های همکاری با تنبور نوازان کرند (غرب ایران)، اجرای کنسرت در جشنواره بین المللی موسیقی فجر، فستیوال موسیقی کردی در سلیمانیه عراق، کنسرت مشترک با پیتر شومان را از سر گذرانده است.
از تجربه های بعدی این گروه، اجرای برنامه مشترک با یک گروه موسیقی تجربی در امریکاست که قرار است در سال 2007 انجام شود.

ارکستر تجربی تهران اصوات را با هم تلفیق می کند و به دنبال رسیدن به موسیقی ها و اصوات تازه است. این ارکستر 28 نفر است و بر اساس یک محتوا، سه گروه دارد. گروهی که دانشجویان فوق لیسانس بعد از پایان درس و دانشگاه آن را تشکیل دادند و تجربه‌های تازه ای را دنبال کردند. گروه دوم داوطلبانی هستند که به تلفیق موسیقی های مختلف از جمله موسیقی‌های داخلی و خارجی علاقمند هستند و گروه سوم گروهی است که خود من هم در آن نوازندگی می‌کنم که بیشتر به اجرای برنامه‌های دوئت، کوئینتت و کوارتت می‌پردازد.

آثار این گروه با نوع و تیپ خاصی از ملودی آغاز می‌شود و در کارگاه ها بر اساس تجارب که به دست می‌آید جلو می رود. این تجربه مبنا قرار می گیرد و موسیقی‌هایی بر اساس آن نوشته می شود.نوازندگان تا بیست درصد نیز در اجرای موسیقی در کنسرت ها و برنامه ها آزاد هستند.
«تمرین تونال» ‏به واقع تمرینی است از موسیقی مدرن در فضای مدال موسیقی ایرانی که البته این فضا ایرانی بیشتر بر مبنای ریتم بنا شده است.

برترین آلبوم موسیقی سنتی: با ستاره‌ها

سومین اثر مشترک ضرابیان-شجریان در حالی وارد بازار راکد موسیقی شد که قبل از بیرون آمدنش قرار بود یخ بازار را بشکند. اما پنجمین اثر همایون آنطور که باید نتوانست انتظارها را براورده کند. بسیاری از علاقه‌مندان به صدای او و کارهایش به تصور اینکه دوباره نوایی دلنشین چون نسیم وصل بشنوند، کار را شنیدند. اما با تمام شباهت‌هایی که این کار به کارهای قبل همایون داشت، اثر نازل‌تر از قبل ارائه شد.

با وجود اینکه در این اثر همایون توانسته وسعت و انعطاف صدایش را به رخ بکشد، اما تصنیف‌ها از ریتم تکراری و در بعضی قسمت‌ها بیش از حد کند برخوردارند. همایون برای فاصله گرفتن و جدا شدن از این تکرار باید چاره‌ای بیندیشد. با تمام مشکلاتی که ذکر آن رفت با ستاره‌ها در رقابت با آلبوم‌های دیگری چون، فصل باران (مجید درخشانی، علیرضا قربانی)، لویان (گروه دستان، شهرام ناظری) و دریای بی‌پایان (گروه دستان، سالار عقیلی)، گوی رقابت را ربود و در نظرسنجی اولیه رتبه نخست برترین آلبوم موسیقی سنتی را بدست آورد.