هفت سايت اطلاعرسانی برگزيده سال هشتاد و پنج
دور و نزدیک به مرزهای خلاقیت
محسن حاتمی
جهان اینترنت در سالی که گذشت، برای تحقق آرمان «وب2»* گامهای بلندی برداشت. انتخاب شدن «شما» در معنای کلی «شهروند مجازی» بهعنوان «مرد سال مجله تایم»، تنها یکی از نمونههایی است که پیاپی از راه میرسند و خواهند رسید، تا گستردگی و اهمیت این نوآوری را یادآوری کنند.
وب2 اما نماد تسری اندیشههای پستمدرن به عرصه تکنولوژی است، و راه باطل رفتهایم اگر هر مفهوم فرامدرنی را، همپای جامعه فراتوسعهیافته جهانی، در جامعه حتی هنوز مدرننشده ایرانی هم جستوجو کنیم. با این وجود، اینترنت فارسی/ایرانی در سال 85 حرکتهای امیدوارکنندهای را در درون خود و در جهت تحقق «وب2 فارسی» شاهد بود، که هر چند بسیاری از آنها تنها گرتهبرداری نعلبهنعل از نمونههای مشابه غیرایرانی بودند، اما همین که اندکی از روح این جریان را با خود به کالبد نیمنفس وب فارسی تزریق کردند، کافی است برای اینکه آنها را به ستایش بنشینیم. حضور سایتهای «بالاترین» و «ویکیپدیای فارسی» در میان انتخابهای مرحلهی اول نظرسنجی، نشانه توجه کارشناسان رسانهای به این موضوع است.
بدنه اینترنت فارسی اما چند گام قبلتر از مرزهایی نظیر وب2، هنوز و همچنان با بحران تولید محتوا مواجه است و هر چند که بهلطف حضور انفجاری وبلاگهای فارسی، رشد کمی ِ قابل ملاحظهای داشته، اما از پس تمام این سالهای عمری که کرده است، هنوز در بسیاری از زمینههای تخصصی فاقد پایگاههای معتبر و مرجع است. عادت به استفاده از تولیدات دیگران در پناه نادیده گرفته شدن کپیرایت در ایران، این بحران را بدخیمتر و پیچیدهتر کرده است. سایتهایی مانند وینبتا، همشهریآنلاین، گلآقا، هزارتو و خبرگزاری میراث فرهنگی، احتمالا بههمیندلیل در مرحلهی اول نظرسنجی در بین انتخابهای کارشناسان ِ رسانهای قرار گرفتهاند. چرا که همگی در تولید محتوای حرفهای، تخصصی، و البته منظم، زبانزد و نامآور هستند.
نکته تحسینبرانگیز دیگری هم که تقریبا در تمام ِ انتخابهای این حوزه رسانهای دیده میشود، غیردولتی بودن آنها و برخورداری از پشتوانههای خصوصی است، که ما را به دوام استقلال و نوآوریهایشان امیدوارتر میکند.
فراموش نکنید که ما خود را به انتخاب تنها هفت گزینه در هر یک از حوزهها محدود کرده بودیم، و البته که انتخابهای دیگری هم بودهاند که میتوانستند به این لیست هفتتایی وارد شوند. نام تعدادی از این انتخابها را همراه با توضیحی کوتاه بعد از معرفی انتخاب اول آوردهایم.
برترین سایت گردآورندهی لینک: بالاترین
برگزیده دوم: هفتان
برگزیده سوم: صبحانه
برگزیده چهار: تودیلینک
بالاترین، گرتهبرداری هوشمندانهای از تجربه موفق سایت انگلیسیزبان digg است. در بالاترین، مجموعهای از کاربران داوطلب، به مطالبی که آنها را باارزش میدانند لینک میدهند. این لینکها ابتدا در صفحهای نمایش داده میشوند که صفحهی اصلی سایت نیست و عنوان «لینکهای تازه» برای آن انتخاب شده است. در صورتی که تعداد ِ مشخصی از کاربران بالاترین به هر یک از لینکهای این صفحه رای مثبت بدهند، آن لینک از صفحه لینکهای تازه به صفحهی اصلی سایت، صفحه «لینکهای داغ»، منتقل میشود. به این ترتیب، به کمک یک دموکراسی مجازی، جذابترین مطالبی که در اینترنت ایرانی منتشر شده است دستچین میشود. ویژگی دیگر بالاترین، استفاده از «ابربرچسبها» برای دستهبندی مطالب است. این دو ویژگی در مجموع باعث شده تا بالاترین به عنوان یکی از اولین تجربههای ایرانی در گستره وب2 شناخته شود. مهدی یحیانژاد و عزیز آشفته، کار طراحی و راهاندازی بالاترین را انجام دادهاند و در حال حاضر هم مدیریت آن را بر عهده دارند.
بعد از بالاترین، سایت «هفتان» که بهطور تخصصی در حوزههای ادبی، هنری و رسانهای فعالیت میکند، بیشتر از دیگر رقیبانش مورد اقبال کارشناسان قرار گرفت. «صبحانه» و «تودیلینک» هم انتخابهای بعدی اولین مرحله از نظرسنجی هفتسنگ در حوزه سایتهای گردآورندهی لینک بودند.
برترین مجله اینترنتی: هزارتو
برگزیده دوم: فریا
برگزیده سوم: زیگزاگ
برگزیده چهارم: عروض
سردبیر هزارتو هر ماه با کمک جمعی از بهترین نویسندگان وبلاگستان فارسی، نشریهای را منتشر میکند که از خواندنیترینهای اینترنت فارسی است. برای هر شماره، موضوعی روزمره و حتا در بعضی موارد سهل و ممتنع توسط گروه نویسندگان برگزیده میشود، و سپس هر یک از نویسندگان با نگاهی متفاوت و در بسیاری موارد غافلگیرکننده، به ارائه روایت خاص خود از آن موضوع یا حتی آشناییزدایی از آن میپردازد. ویژگی دیگرِ هزار تو، گزارش آنچه در پشتصحنهاش میگذرد به مخاطبانش، در وبلاگِ نشریه است. برخی از موضوعاتی که هزارتوییان تا امروز به آنها پرداختهاند، اینها هستند: نشانه، مستی، نوشتن، نوستالژی، تصویر، رسانه، جنگ، تردید، سکوت، و وجود.
بعد از هزارتو، این مجلهی اینترنتی «فریا» بود که بیشترین تعداد رای را در مرحلهی اول نظرسنجی به خود اختصاص داد. مجله اینترنتی «زیگزاگ» که با حمایت بخش فارسی رادیو بیبیسی منتشر میشود و مجله اینترنتی عروض که بهطور تخصصی به حوزه ادبیات میپردازد هم در ردههای بعدی قرار گرفتند.
برترین سایت مرجع: ویکیپدیای فارسی
برگزیده دوم: ایرانداک
برگزیده سوم: مگایران
برگزیده چهارم: تبیان
ویکیپدیا، دانشنامهای است اینترنتی که به دهها زبان زنده دنیا محتوا تولید میکند. نویسندگان ویکیپدیا همان میلیونها کاربری هستند که از آن استفاده میکنند. هرکسی میتواند مقالههای ویکیپدیا را ویرایش کند یا به آن مقالهی جدیدی بیافزاید. هزاران کاربر داوطلب هم، هر لحظه تغییرات جدید در ویکیپدیا را رصد میکنند تا راه را بر خرابکاریهای احتمالی ببندند. در حال حاضر، بخش فارسی سایت ویکیپدیا بیش از 18 هزار مقاله را شامل میشود که هر چند در نگاه اول و در مقایسه با تعداد مقالههای ویکیپدیا به زبانهای دیگری مانند انگلیسی، آلمانی، اسپانیایی، فرانسوی، روسی و چینی، اندک به نظر میرسد، اما اگر نسبت جمعیت فارسیزبانان دنیا را به جمعیت مردمانی که به هر یک از این زبانها در دنیا صحبت میکنند در نظر بگیریم، شاید بتوانیم قضاوت منصفانهتری داشته باشیم. مدیران بخش فارسی، که در دورههای زمانی مشخص و با رایگیری از میان اعضای فعال انتخاب میشوند، اهمیت زیادی برای اصول بنیادی این دانشنامه آزاد قایل هستند و نمیتوان نقش آنها را در گسترش بخش فارسی این دانشنامه نادیده گرفت.
پس از ویکیپدیای فارسی، سایتهای «ایرانداک»، «مگایران» و «تبیان» رایهای بیشتری را در بین معدود سایتهای مرجع فارسی از آن خود کردند.
برترین سایت فرهنگی: گلآقا
برگزیده دوم: سایت رادیو زمانه
برگزیده سوم: سینمایما
برگزیده چهارم: کارگاه
سایت گلآقا در ابتدا با انگیزه انتشار اخبار «موسسهی گلآقا» شروع به کار کرد، اما حالا با ویژهنامههای متعددی که تنها بر روی اینترنت آنها را منتشر میکند، با وبلاگهایی که در همسایگی سایت برای نویسندگانش راهاندازی کرده، با خبررسانی منظم فعالیتهایی که در حوزهی طنزِ فارسی انجام میگیرد، و البته قبل از همهی اینها با دستی که به سر و روی گرافیک سایتش کشیده است، فراتر از هدفهای اولیهاش در آستانهی تبدیل شدن به تریبون آنلاین طنز فارسی است. سایت گلآقا موفقیتش را بیش از همه وامدار مدیران بهروز و کاردان موسسه گلآقاست، مدیرانی که در مقایسه با همنسلان مطبوعاتیشان، حضور در فضای مجازی را بسیار جدی گرفتهاند.
اما در رقابتی بسیار نزدیک با گلآقا، این پایگاه اینترنتی «رادیو زمانه» بود که در جایگاه دوم ایستاد. «سینمای ما» و «کارگاه» هم انتخابهای بعدی کارشناسان رسانهای بودند.
برترین خبرگزاری و سایت خبری: خبرگزاری میراث فرهنگی
برگزیده دوم: بازتاب
برگزیده سوم: ایسنا
خبرگزاری میراث فرهنگی، حوزههایی از خبررسانی را مورد توجه قرار داده است که سالها در مطبوعات و خبرگزاریهای ایرانی نادیده گرفته شده بودند. این خبرگزاری، بهخصوص با راهاندازی ِ یک صفحهی ویژه برای انعکاس اخبار ِ مربوط به کتاب و ادبیات، توانست که نظر طیف گستردهتری از علاقهمندان به فرهنگ و هویت ِ ایرانی را متوجه خود کند. فقط، افسوس که خبرگزاری میراث انتشار پادکستهای شنیداریاش را از تابستان امسال متوقف کرده است، هر چند که امیدواریم باز هم زمینه لازم برای انتشار این بستههای نوآوارانه و خلاق صوتی، توسط ِ مدیران خبرگزاری فراهم شود.
پس از خبرگزاری میراث فرهنگی، بیشترین رای به سایت خبری پرحاشیه «بازتاب» تعلق گرفت و رده سوم هم با اختلاف یکی دو رای به خبرگزاری «ایسنا» رسید.
برترین روزنامه آنلاین: همشهری آنلاین
برگزیده دوم: جامجمآنلاین
برگزیده سوم: روزنا
برگزیده چهارم: روزآنلاین
خیلیها بعد از جدا شدن دکتر شکرخواه از جامجمآنلاین و پذیرش سردبیری همشهریآنلاین، پیشبینی میکردند که تجربههای جامجمآنلاین در همشهری هم تکرار شود. اما آقای دکتر در همشهریآنلاین بلندپروازتر است. اگر جامجمآنلاین از نظر طراحی و گرافیک سایت، کپی ناشیانه نسخه آنلاین روزنامهی گاردین بود، همشهری آنلاین تلاش میکند تا در خبرنویسی و تولید محتوا هم از تجربه رسانههای پیشتاز کشورهای توسعه یافته استفاده کند، تا شاید که استانداردهای حداقلی روزنامهنگاری سایبر، در این رسانهی آنلاین ایرانی هم رعایت شود.
رقیب جدی همشهری آنلاین در این حوزه، سایت «جامجمآنلاین» بود که در نهایت عقبتر از نسخهی آنلاین روزنامهی همشهری در ردهی دوم ایستاد. «روزنا»ی روزنامه «اعتمادملی» و سایت پرمخاطب «روزآنلاین»، دیگر انتخابهای کارشناسان برای تصاحب عنوان بهترین روزنامه آنلاین بودند.
برترین سایت علمی و آموزشی: وینبتا
برگزیده دوم: آسمان پارس
برگزیده سوم: پرشینژئو
در شرایطی که بازارِ کپیکاری و بیاعتنایی به حقوق مولف، در حوزه روزنامهنگاری آیتی داغتر از سایر حوزههای رسانهای است، سایت بیادعای وینبتا با تولید مقالات و انعکاس اخبار دنیای فناوری اطلاعات، جایگاه ویژهای در بین علاقهمندان به این حوزه از دانش پیدا کرده است. روزی نیست که نوشتههای نویسندگان این سایت را در روزنامهها و هفتهنامههای چاپی نبینم، حالا چه با ذکر منبع اصلی و چه بدون اشاره به آن. انتخاب وینبتا به عنوان برترین سایت علمی و آموزشی، تقدیری است از گردانندگان سایتی که شاید بهاندازه همه مدعیان دروغین و پرسروصدای رعایت حقوق مولف و حرفهایگری، از سرقتهای ناجوانمردانه رنج دیدهاند.
پس از وینبتا، سایت «آسمان پارس» که در زمینه نجوم فعال است و سایت «پرشینژئو» که شاخههایی از علم جغرافیا را بهعنوان حوزه فعالیتش انتخاب کرده، در ردههای بعدی قرار گرفتند.
پانوشت:
برای آشنایی با مفهوم ِ وب2، از میان انبوه مقالههایی که در توضیح آن نوشته شده است، مثلا میتوانید مراجعه کنید به این دو مقاله:
1. وب۲ چیست؟، مجله دنیای کامپیوتر و ارتباطات، شماره 39، آذرماه 1384
2. وب۲ چيست؟ الگوهای طراحی و مدلهای تجاری برای نسل بعدی وب، ماهنامه شبکه، اسفند ۱۳۸۴، شماره ۶۳
>> برای شرکت در نظرسنجی و انتخاب برترينها به اين صفحه برويد. <<
