اصلا پست مدرنیسم چیست؟ بهتر است بگویم همه چیز و هیچ چیز. همان گونه که نیچه کتاب معروفش «چنین گفت زرتشت» رابا جمله‌ی پست مدرنیستی آغاز می‌کند: «کتابی برای همه کس و هیچ کس».

برای پست مدرنیسم تعریف و قاعده‌ای وجود ندارد اما برای یک پست مدرن چرا. خب، این مسئله‌ی پیچیده‌ای نیست. یک انسان پست مدرن کسی است که عملی پست مدرنیستی انجام داده است اما پست مدرن شامل چنین مسئله‌ای نمی‌شود.

اشتباهی که بعضی از هنرمندها و نویسندگان برای خلق اثری پست مدرنیستی به کار می‌گیرند تلاش بیهوده‌ای بیش نیست. هنر پست مدرن هنری است که پس از خلق اثر متوجه آن می‌شویم. پس هنرمند نمی‌تواند سیگارش را روشن کند و جلوی بوم نقاشی بنشیند و تصمیم بگیرد اثری پست مدرنیستی خلق کند. خنده دار تر از آن شاعرانی هستند که در انجمن‌های شعر می‌نشینند و شعری پست مدرنیستی خلق می‌کنند.

پست مدرنیسم را هیچ تعریفی نیست. اما می‌توان این گونه نسبتش داد: هر «چیز»ی که در مرحله‌ی گزار از مدرنیسم به مرحله ی بعد باشد و یا آن مرحله را رد کرد باشد «چیزی» پست مدرنیستی‌است.

بگذارید برایتان مثالی بزنم. شما ماشین جگوار 2005 را جدا از جنبه‌ی مصرف‌گرای آن به کار می‌گیرید. «جنبه‌ی مصرف گرا = حرکت با ماشین و ویراژ دادن در اتوبانهای نیویورک و یا شهرهای دیگر» ولی حالا همین ماشین جگوار 2005 را اگر در اتاق پذیرائی خانه‌تان قرار دهید و قوطی‌های ویسکی و بطری‌های شامپاین را از آن آویزان کنید و به دوستان‌تان بقبولانید که آن ماشین جگوار را جایگزین «بار» خانه‌‌تان کرده‌اید ، شما عملی پست مدرن انجام داده‌اید. یعنی امیدوارم انجام داده باشید. چون باز هم معلوم نیست که کار شما گزار از مدرنیته به پست مدرن بوده و یا مصرف‌گرایی جگوار را مصرف‌گرایی یک کالا بدانیم و کار شما را جهت رشد کلاسیسیزم به مدرنیسم بدانیم !

اما شاید هیچ گاه نتوان به چیزی لقب پست مدرن داد! چون شاید سخت باشد ترتیب کلاسیک و مدرن یک شی ء را برای خودمان تعریف کنیم. شاید این مقاله هم یک نوشته‌ی پست مدرنیستی باشد. اما نه. این مقاله اصلا ارزش خواندن را نداشت. چون هنوز هیچ کس نمی‌داند واقعا «پست مدرنیسم چیست». متاسفم از این که وقت ارزشمندتان را بی خود پای خواندن این مطلب بی ارزش گذراندید.

فواد خاک‌نژاد