بحث در مورد شعر حافظ همواره یکی از مباحث مهم در ادب پارسی است، چرا که نخست شعر وی در اوج لفظ و معنای شعر پارسی قرار دارد و دو دیگر اینکه شارحان و ادبیان هر کدام از ظن خود یار حافظ شده و دیدگاهها و جهانبینیهای مختلفی را در عرصه شناخت شعر حافظ موجب شدهاند. از آنجا که زندگی حافظ از لحاظ چگونگی دوره تاریخی و اوضاع اجتماعی زمانه بسیار روشنتر از زندگی شخصی وی است و نیز به علت اینکه زبان شعر حافظ زبانی دو پهلو و پر ایهام است لذا سخنها و انگارهها و تجربیات در این مقوله مختلف و گاه متناقض است، به طوریکه عدهای حافظ را پیری به نور رسیده و عارفی بی بدیل و شاعری قدر میدانند که از نیرنگ و فساد زمان خود به تنگ آمده و زبان به نقد ناپاکیها و معایب آن گشوده است و بنا بر مصلحت سخن خود را در قالب کنایه و ایهام بیان داشته تا فقیهانی چون عماد فقیه کرمانی که گربهای دست آموز کرده بود تا پشت سر او نماز بگزارد او را به سرنوشت منصور حلاج و عین القضات همدانی دچار نگردانند.
اما گروهی نیز معتقدند که حافظ شاعری شراب خوار بوده است که روزها با شاهدان و شبها با شیرین پسران مراوده داشته است و بجز لاابالی گری و عیاشی و قافیه پردازی آنهم برای زیبارویان و حاکمان چیزی نمیدانسته است. و معتقدند که ایرانیان در مورد حافظ فریفته شدهاند و برای خود عارفی ساختهاند از هیچ. (ر.ک= حافظ چه میگوید -احمد کسروی)
اما میان آن گروه نخست که حافظ را عارف میپندارند هم جدلی است در انتخاب اشعار و چگونگی توضیح و تفسیر ابیات آن. اگر شرحها و تصحیحهایی را که تا به حال از دیوان حافظ انجام داده شده را بنگریم، خواهیم دید که در این کتابها تعداد غزلها و ترتیب ابیات و نیز برخی از کلمات با هم فرق دارند و هرکدام از شارحان از سیویک دیوانی که تا سال 1334 ه ق (1916م) از دیوان حافظ نوشته شده تعدادی را به عنوان نسخه بی غلط و کاملتر برگزیدهاند و غزلها را از بین آنها انتخاب کردهاند و از بین کلمات دارای اختلاف آنچه را که خود درستتر میپنداشته اند در تصحیح آوردهاند. پس بنا به آنچه دیدیم تا به حال کتب گوناگونی در مورد مشرب حافظ و دیدگاه او نسبت به جهان و نیز درستی یا نادرستی غزلهای وی به رشته نگارش درآمده است.اما دکتر بهروز ثروتیان که از شارحان و نظامی شناسان بنام نیز هست در چهار جلد کتاب با نامهای: تصحیح غزلیات حافظ (نگاه - چاپ اول 1379) شرح غزلیات حافظ در چهار جلد (پویندگان دانشگاه 1380) سرودههای بی گمان (امیرکبیر ،زیر چاپ) و نامههای حافظ ( سبزان، چاپ اول 1383به قیمت 2000 ریال در 221 صفحه) به شرح و تفسیر و توضیح در مورد شعر حافظ پرداخته است به طوریکه در کتاب سرودههای بی گمان، از غزلهای حافظ که در دیوانهای قدیمی تا سال 1334(ه ق) تا598 غزل هم به ثبت رسیده است فقط 320 غزل را برگزیده است و از آنان به عنوان غزلهایی که خود حافظ سروده است نام برده است و بقیه را الحاقی دانسته است. اما از چهار کتاب ثروتیان قصد معرفی کتاب نامههای حافظ وی را داریم که شاید بتوان گفت چکیدهای هم از مطالب سه کتاب دیگر در آن آمده است. این کتاب شرح و تفسیر 64 غزل از غزلیات حافظ است که ثروتیان از آنها به عنوان نامه یاد کرده است و معتقد است این غزلها در واقع نامههایی بودهاند که حافظ یرای اشخاصی چون شاه شجاع و یا دیگران نوشته است. موضوعات و مخاطبین این 64 نامه در یازده فصل این کتاب آمده است که به عنوان مثال در فصل سوم به بررسی نامههای سیاسی حافظ پرداخته است و غزل با مطلع ( ما بدین ره نه پی حشمت و جاه آمدهایم ) را عریضه محرمانه مردم شیراز به شاه شجاع دانسته است و به شرح آن پرداخته است. در این کتاب در توضیح ابیات و غزلها که وی معانی شگفتی را آنها استخراج کرده است به برخی از نکات دستوری که ثروتیان عدم توجه به آنان را دلیل اشتباه در معنی اشعار میداند هم اشاره شده است. لازم به ذکر است که ثروتیان عقیده دارد که کسانی چون خانلری و قزوینی و غنی در انتخاب کلمات مختلف آن کلماتی را برگزیدهاند که جنبه شعری برای غزل مربوطه داشته است در صورتی که در معنا بی مفهوم است و میگوید که خود آن دسته کلماتی را انتخاب کرده است که بار معنایی بر شعر میبخشد: ( و حال باید معنی کلمه در بیت و معنی بیت در کلام، یعنی همه غزل، وحدت موضوعی داشته باشد، زیرا که شاعر ما خواجه حافظ است و حرف یاوه نمیگوید - صفحه 11 کتاب) بهر حال مطالعه این کتاب برای علاقهمندان حافظ و حافظ شناسی خالی از لطف نیست و به نظر میرسد واجب باشد، هرچند که خود چون هر کتاب دیگری از مواردی که مورد نقد وابراز نظر قرار بگیرد خالی نیست.
