جان استوارت میل در جایی گفته است: «کاروانهای بزرگ اندیشه از سه منزل عبور میکنند؛ ریشخند، گفتوگو و یقین» ما در طرح مباحث نظری در موسیقی ایران، در منزل گفتوگو قرار داریم. شاید این نقل قول و توضیح نویسنده که ناشر که پشت جلد هر چهار کتاب آورده است، برای معرفی این مجموعه، نوشتهی کاملی باشد:
کتابی را که پیش رو دارید، بخشی از مجموعهای است که با عنوان دربارهی موسیقی ایران به گفتوگو با چند تن از مشهورترین چهرههای تربیت یافته در مرکز حفظ و اشاعهی موسیقی ایران و دپارتمان موسیقی دانشکدهی هنرهای زیبای دانشگاه تهران در اواخر دههی چهل و اویل دههی پنجاه خورشیدی اختصاص دارد. به زعم آنانی که در حوزهی تاریخ و مباحث نظری موسیقی ایران به ویژه در جایگاههای اجرایی-مشورتی، آموزشی-اداری مربوط به موسیقی داشته است. همچنین اینان حلقهی میانی زنجیری هستند که ظاهرا موسیقیدانان نسل قدیم و جدید ایران را به هم پیوسته است.
مجموعهی گفتوگو دربارهی موسیقی ایران که توسط نشر نی منتشر شده است، از مجموعهی پژوهشهای جامعهشناسی موسیقی ایران است و به مصاحبههایی اختصاص دارد که توسط محسن شهرنازدار انجام شده و چهار مجلدی که تا کنون به بازار عرضه شدهاند، عبارتند از:
گفتوگو با محمدرضا درویشی ( آهنگساز و پژوهشگر)
گفتوگو با حسین علیزاده (آهنگساز و نوازندهی تار و سهتار)
گفتوگو با داریوش طلایی (نوازندهی تار و سهتار)
گفتوگو با مجید کیانی (پژوهشگر و نوزاندهی سنتور)
چیزی که در این گفتوگوها به چشم میخورد، روند آنهاست که ابتدا این مساله را به ذهن متبادر میکند که این گفتوگوها به صورت مکتوب صورت گرفته زیرا فضای پرسخ و پاسش کمتر تعاملی است و چالشی را بین مصاحبهکننده و مصاحبهشنونده شاهد نیستیم. این منظر شاید ناشی از شخصیت هنری مصاحبهشوندهها و شهرتشان باشد که آنها را در موضعی بالاتر از مصاحبهکننده قرار داده است. شهرنازدار که در این سالها یکی از فعالترین روزنامهنگاران در حوزهی موسیقی بودهاست، در اینباره در مقدمهی کتاب مینویسد:
آنچه در این گفتوگوها مدنظر بوده، انعکاس آیینهوار آراء و دیدگاههای این نسل اثرگذار است. به همین سبب در روند گفتوگو عمدا چالش صورت نمیگیرد و دیدگاه مصاحبه شونده، مورد نقد و ارزیابی قرار نمیگیرد. هدف، ارائهی گزارشی از دیدگاههای این افراد است و هر چند از زمان این گفتوگوها، شش سال میگذرد، اما چون در روند گفتوگو، آراء کلی و دیدگاههای نظری آنان منعکس شده و تا کنون تغییر زیادی را نشان نداده، همچنان کاربرد و کارکردهای ارجاعی خود را حفظ کرده است. این دیدگاهها میتوانند محصول شرایط تاریخی، اجتماعی و فرهنگی ایران در چند دههی گذشته تلقی شوند.
هر کدام از این گفتوگوها سرفصلها و مباحث مشترکى همچون ارتباط سنت وتحول، هویت فرهنگى، هویت ملى و ارتباط این مباحث را با موسیقى مطرح میکند و بدون ارزیابی و داوری، تنها راوی دیدگاههاى نظرى مصاحبهشونده است.
سوالات هر مجموعه متنوع هستند و از مسائل شخصی و خاطرات هنرمند و آثارش گرفته تا بحثهای جدی پیرامون سنتها، تحولات و شرایط تغییر سنتها را دربر میگیرد. در ابتدای هر مجلد، یک معرفی و زندگینامه از شخص مصاحبهشونده آورده شده است. همچنین نمایهاى که در پایان هر کتاب آمده است، راهنمای خوبی است برای جستجو در این مصاحبهها. این نمایه شامل واژگان، اسامى اشخاص، آثار موسیقایى، مکانها و ... است.
شهرنازدار سالگذشته و پیش از انتشار این مجموعه در مصاحبهای گفته بود: این پژوهشها نگاه انترپولوژی انسانی به موسیقی ایرانی است و وعده داده بود: روایت تاریخى وتحلیلى این نسل، درتاریخ موسیقى ایران را نیز درکتابى با عنوان «تاریخ تحلیلى موسیقى ایران از مشروطیت تا انقلاب اسلامى» منتشر خواهم کرد که درحقیقت مجموعه چند جلدى «درباره موسیقى ایران» پیوستهاى این کتاب خواهند بود.
تعداد صفحات هر جلد متفاوت ولی از نظر قیمت دارای بهای یکسانی هستند و هر مجلد از این مجموعهی خواندنی در چاپ اول (سال83) با شمارگان 1650 نسخه و به قیمت 1500 تومان روانهی بازار نشر شده است.
متن کامل مقدمهی این مجموعه را میتوانید در اینجا بخوانید.
