روزگار بنا به تغییر خودش همه چیز را تغییر می‌دهد و هایکو نیز به همین ترتیب دچار تغییر و تحول شده است. و گروهی ازهایکوسرایان به سرودن هایکوی آزاد روآورده‌اند.
یک هایکوی واقعی (منظورم هایکوی کلاسیک است) دارای مشخصات ویژه‌ای باید باشد:

1) تعداد هجاهایش 17 تا باشد:

مثال:
معروفترین هایکوی باشو یکی از بزرگان مثلث هایکو:
Fu/ru/i/ke/ya/ka/wa/zu/to/bi/ko/mu/mi/zu/no/o/to = 17

ترجمه:
برکه‌ی کهن
جهیدن غوک
آوای آب

2) باید دارای کی‌گُ(kigo) یعنی نشانه‌ی فصلی باشد:
در هایکو یا مستقیماً به فصل اشاره می‌شود یا به نشانه فصلی.
نشانه‌های فصلی شامل پنج گروه بهاری، تابستانی، پاییزی، زمستانی و نوروزی است! که آقای پاشایی به آنها عنوان فصل واژه داده ولی من زیباتر می‌بینم که مستقیما نام فصل به کار برده ‌شود مثل پاییزواژه!
و این نکته
چند مثال از نشانه‌های فصلی:
بهارواژه: شکوفه‌ی گیلاس
تابستان‌واژه: کرم شب‌تاب
پاییزواژه: خرمالو
زمستان‌واژه: برف
نوروزواژه: پايان سال
( با توجه به این نکته که نوروز ژاپنی‌ها در زمستان واقع شده‌است هایکوهای نوروزی در بخش هایکوهای زمستانی می‌گنجند! )

shundou no shita ni ware ari nanji ari

در روشناي بهاري
من هستم
تو هستي

بهار

تاکاهاما کيوشي
（１８７４－１９５６）

hotarugari ware o kogawa ni otoshikeri

گرفتن شبتاب ها
ما را به نهر
انداخت

تابستان

ناتسومه سوسه کي
（１８６７－１９１６）

Sanzen no haiku o kemishi kaki futatsu

سه هزار هايکو
در خود دارند
دو خرمالو

پاييز

ماسااوکا شي کي
（１８６７－１９０３）

Yuki ni kite migotona tori no damari iru

به ميان برف ها مي آيد
پرنده زيبا
ساکت ايستاد

زمستان

هارا سه کي ته
（１８８６－１９５１）

Yojareiji sugite kokoro no hanayagumo

سال نو
ساعت از دوازده گذشت
پاکي قلب

نوروز

ياماگووچي سه شي
（１９０１－１９０４）

• در شب سال نو در ساعت دوازده ،ناقوس هاي معابد براي دور کردن خباثت انساني صد وهشت بار نواخته مي شوند.

ترجمه هايكوها از قدرت‌الله ذاكري