روزگار بنا به تغییر خودش همه چیز را تغییر می‌دهد و هایکو نیز به همین ترتیب دچار تغییر و تحول شده است. و گروهی ازهایکوسرایان به سرودن هایکوی آزاد روآورده‌اند.

یک هایکوی واقعی (منظورم هایکوی کلاسیک است) دارای مشخصات ویژه‌ای باید باشد:

1) تعداد هجاهایش ۱۷ تا باشد:

مثال:
معروفترین هایکوی باشو یکی از بزرگان مثلث هایکو:
Fu/ru/i/ke/ya/ka/wa/zu/to/bi/ko/mu/mi/zu/no/o/to = 17

ترجمه:
برکه‌ی کهن
جهیدن غوک
آوای آب

2) باید دارای کی‌گُ(kigo) یعنی نشانه‌ی فصلی باشد:
در هایکو یا مستقیماً به فصل اشاره می‌شود یا به نشانه فصلی.

نشانه‌های فصلی شامل پنج گروه بهاری، تابستانی، پاییزی، زمستانی و نوروزی است! که آقای پاشایی به آنها عنوان فصل واژه داده ولی من زیباتر می‌بینم که مستقیما نام فصل به کار برده ‌شود مثل پاییزواژه!

و این نکته

چند مثال از نشانه‌های فصلی:
بهارواژه: شکوفه‌ی گیلاس
تابستان‌واژه: کرم شب‌تاب
پاییزواژه: خرمالو
زمستان‌واژه: برف
نوروزواژه: پایان سال

(با توجه به این نکته که نوروز ژاپنی‌ها در زمستان واقع شده‌است هایکوهای نوروزی در بخش هایکوهای زمستانی می‌گنجند!)

shundou no shita ni ware ari nanji ari

در روشنای بهاری
من هستم
تو هستی

بهار

تاکاهاما کیوشی
（１８７４－１９５６）

hotarugari ware o kogawa ni otoshikeri

گرفتن شبتاب ها
ما را به نهر
انداخت

تابستان

ناتسومه سوسه کی
（１８６７－１９１６）

Sanzen no haiku o kemishi kaki futatsu

سه هزار هایکو
در خود دارند
دو خرمالو

پاییز

ماسااوکا شی کی
（１８６７－１９０３）

Yuki ni kite migotona tori no damari iru

به میان برف ها می آید
پرنده زیبا
ساکت ایستاد

زمستان

هارا سه کی ته
（１８８６－１９５１）

Yojareiji sugite kokoro no hanayagumo

سال نو
ساعت از دوازده گذشت
پاکی قلب

نوروز

یاماگووچی سه شی
（１９０１－１９０４）

• در شب سال نو در ساعت دوازده ،ناقوس های معابد برای دور کردن خباثت انسانی صد وهشت بار نواخته می شوند.

ترجمه هایكوها از قدرت‌الله ذاكری