اگر اهل گشت و گذار در اینترنت باشید، حتما دیده‌اید که درصد بالایی از سایت‌ها و وبلاگ‌های فارسی را گروهی تشکیل می‌دهند که ادبیات و بویژه شعر و داستان دغدغه‌ی اصلی آن‌هاست.

در نشریات الکترونیکی نیز به همین به میزان مقوله‌های ادبی پرداخته شده است که البته از این نظر می‌توان این نشریات را به دو دسته تقسیم کرد:

1- نشریاتی که دارای رویه‌های دیگری غیر از ادبیات هستند. مثل اجتماعی، سیاسی، هنری و ... که در کنار رویه‌ی اصلی، به مباحث ادبی (اغلب شعر و داستان) نیز می‌پردازند.

2- نشریاتی که بیش‌تر رویکرد ادبی دارند و گاه به طور تخصصی فقط به مباحث مربوط به ادبیات و حوزه‌های وابسته می‌پردازند.

آن‌چه در این‌جا می‌خوانید، معرفی و بررسی اجمالی نشریات دسته‌ی دوم است که هنوز به انتشار خود ادامه می‌دهند و به هیچ عنوان قصد «داوری» و «ارزش‌گذاری» نداشته‌ایم. بدیهی است که با توجه به گستره‌ی فعالیت این نشریات، بررسی دقیق و جامع آن‌ها فرصت و همت بیش‌تری را می‌طلبد که شاید بایسته باشد که «مردی از خویش برون آید» و در این زمینه کاری بکند!

توضیح این نکته‌ها نیز ضروری است که آمارهای ارائه شده مربوط به پایان مردادماه 1383 و تمامی مطالبی که داخل «گیومه» قرار گرفته‌اند، نقل قول مستقیم از سایت مربوطه می‌باشند. همچنین در این جستار تنها «نشریات الکترونیکی» مورد بررسی قرار گرفته‌اند و سایت‌های خبری و وبلاگ‌های ادبی (فردی و گروهی) که سهم زیادی از تولید محتوای ادبی فارسی را در دنیای اینترنت به خود اختصاص داده‌اند، منظور نگردیده‌اند.
سایت‌های معرفی شده نیز بر اساس ترتیب الفبای نشانی آن‌ها آمده‌اند.

ادبکده (http://www.adabkade.com/):

شاید توضیحی که در خود سایت آمده است، به قدر کافی جامع و رسا باشد:
«پایگاه ادبكده با هدف ایجاد بزرگترین بانك ادبیات پارسی، یكم مهرماه هزار و سیصد و هشتاد و دو گشایش یافت و تا كنون پیوسته به فعالیت خویش ادامه داده است.
مهم‌ترین بخش پایگاه، كتابخانه‌ی الكترونیك و رایگان آن است كه شامل ده‌ها كتاب برای دانش‌آموزان، دانش‌جویان، آموزگاران و مشتاقان ادب پارسی می‌باشد. همچنین ادبكده، دارای زیر مجموعه‌هایی است كه گرچه هر كدام دارای طراحی و مضامین مختلف بوده، اما به صورت كلی زیر نظر مدیران و دبیران پایگاه ادبكده كنترل می‌شوند.
مسلم است كه پایگاه ها و وب‌لاگ‌های شخصی زیر نظر ادبكده، توسط صاحبان آنان تغذیه خواهند شد.
هدف اصلی پایگاه، ادبیات پارسی است. اما می توان موضوع‌های مختلفی را در زیر مجموعه‌های آن مشاهده نمود كه نویسنده، نظرات شخصی خود را ابراز می‌دارد.»
نخستین پایگاه اختصاصی صادق هدایت، پایگاه جاودانه (شرح حال مشاهیر پارسی زبان)، وب‌لاگ ادبكده، وب‌لاگ ری‌را و وب‌لاگ سیاها، زیر مجموعه‌های این سایت را تشکیل می‌دهند.
ادبکده‌ که با عنوان «بانک ادبیات پارسی» فعالیت می‌کند، دوره‌ی زمانی مشخصی برای به‌روز رسانی ندارد و از نرم‌افزار MovableType برای مدیریت سایت استفاده می‌کند که همین امر امکانات و امتیازات زیادی را از نظر فنی برای آن حاصل کرده است. از لحاظ گرافیک نیز این سایت در سطح خوبی قرار دارد.
گردانندگان ادبکده نیز عمدتا در خارج از ایران سکونت دارند.

از بودن و سرودن (http://www.az-boodan-va-soroodan.com/):

در اولین یادداشت این سایت می‌خوانیم: «از بودن و سرودن، دفتری است از آنان که زندگی را شعر می‌کنند، برای همه آنان که شعر را زندگی می‌کنند! بی‌هیچ حرف اضافه؛ پیشکش ِبودن شما»
دفتر شعر «از بودن و سرودن» که نام خود را از دفتری از شاعر و استاد بزرگ روزگار ما دکتر شفیعی کدکنی وام گرفته است، از بهار سال‌جاری منتشر می‌شود و به طور تخصصی به مقوله‌ی شعر می‌پردازد.
استفاده از صدای شاعر و پرداختن به قالب‌های کلاسیک شعر فارسی که در سایر نشریات الکترونیک معمولا مهجور مانده است، از ویژگی‌های خوب این سایت است که در هر شماره‌ی این نشریه مطالبی در بخش‌های: شعرخوانی با صدای شاعر، شعر جوان، شعر و خاطره، شعر طنز و یک شعر به صورت کاغذ دیواری(Wallpaper) به چشم می‌خورد.
«از بودن و سرودن» برای سیستم مدیریت خود از نرم‌افزار مووبل‌تایپ استفاده می‌کند و تا کنون سه دفتر از آن منتشر گردیده است.

فروغ (http://www.forough.net/):

دوهفته‌نامه‌ی فروغ خیلی آرام و بی‌سر و صدا با سه نویسنده شروع بکار کرد که پیش از آن در دانشگاه محل تحصیل‌شان انجمنی فرهنگی داشتند و گاهنامه‌ای نیز منتشر می‌کردند و از میان آ‌نها تنها یک‌نفر تجربه‌ی وبلاگ‌نویسی دارد. اما با گذشت کم‌تر از دو سال، به گفته‌ی مسوولان سایت؛ تا کنون ۳۹ نفر بطور حساب‌شده برای آن مطلب نوشته‌اند.
شاید به دلیل بستر دوستانه‌ای که فروغ در آن شکل گرفته و در آن ادامه‌ی کار می‌دهد، اغلب مطالب آن احساسی و شخصی در قالب‌های نثر ادبی و شعر سپید -البته با نوعی رویکرد نو و روشنفکرانه- است و در مباحث نقد ادبی کمتر وارد شده و از اشعار کلاسیک هم چیزی در فروغ نخواهید یافت. با این حال همین رویه نیز اغلب مخاطبان ادبی را معمولا راضی می‌کند.
از اوائل سال‌جاری دوره‌ای جدیدی در فعالیت فروغ شروع شد که مربوط می‌شود به انتشار فروغ روی کاغذ. شهاب مباشری، سردبیر دو هفته‌نامه و مدیر مسوول ماهنامه‌ی فروغ درباره‌ی انتشار کاغذی فروغ می‌گوید: «نسخه‌ی کتبی و کاغذی فروغ ماجرای جداگانه‌ای است و کمتر ارتباطی به محتوا و شمایل نسخه‌ی اینترنتی دو هفته‌نامه‌ی فروغ دارد. فروغ در نسخه‌ی کاغذی‌اش ماهنامه‌ای است بسیار جدی که به عنوان نماینده‌ی رسمی ماهنامه‌ی فرانسوی لوموند دیپلماتیک به نشر فارسی محتوای آن می‌پردازد.» و در شناسنامه‌ی ماهنامه‌ی فروغ نیز می‌خوانیم: «فروغ تا كنون در هر شماره‌ی عادی خود برگزیده‌ای از مقالات آخرین شماره‌ی لوموند دیپلماتیك را به چاپ ‌رسانده است. انتشار این مطالب مطابق توافق میان دو نشریه‌ی نام‌برده صورت می‌پذیرد. محتوای این مقالات معرف خط مشی مجله‌ی لوموند دیپلماتیك بوده و الزاماً نظر نشریه‌ی فروغ نیست. فروغ تنها بستری‌ست برای ارائه‌ی گسترده‌ی آن مطالب به طور گسترده در میان مخاطب فارسی زبان و مهیاكننده‌ی زمینه‌ی نقد و تحلیل‌شان.» لازم به ذکر است که همکاری فروغ و لوموند دیپلماتیک پس از انتشار سومین شماره‌ی فروغ (چاپی) در تیرماه سال‌جاری پایان یافت.
تا کنون ۴۹ شماره از دوهفته‌نامه‌ی اینترنتی و ۳ شماره از ماهنامه‌ی چاپی فروغ منتشر شده است.

قابیل (http://www.ghabil.com/):

مجله‌ی ادبی قابیل از بهار سال‌جاری و به همت یوسف علیخانی منتشر می‌شود و به سرعت توانسته است که مخاطبان خود را بیابد و به جایگاه معتبری در میان سایت‌ها و نشریات ادبی فارسی در اینترنت دست پیدا کند.
علیخانی که پیش از این چهره‌ی شناخته شده‌ای در داستان‌نویسی و ادبیات بود، به خوبی توانسته است که یک نشریه‌ی موفق را در زمینه‌های محتوی و همچنین طراحی و امور فنی عرضه نماید.
قابیل که عنوان مجله‌ی داستان و شعر را برگزیده است، دارای چهار زیر مجموعه‌ی مجزا می‌باشد: ۱) مجله‌ی ادبی که خود دارای بخش‌های داستان، شعر، کتاب، گفتگو و عکاسخانه است. ۲) مجموعه آثار یوسف علیخانی در زمینه‌های داستان، نقد آثار و روزنوشت‌ها. ۳) خواندنی‌هایی از رسانه‌های دیگر. ۴) آگهی‌ها و خبرهایی از دنیای شعر و ادب.
از نظر فنی نیز این سایت توسط یک سیستم اختصاصی مدیریت سایت اداره می‌شود که با قابلیت‌های گسترده‌اش، امکانات خوبی را برای آن فراهم آورده است.
شاید به همین دلیل است که اغلب مراجعین به این سایت با سلیقه‌های گوناگون ادبی، همواره می‌توانند مطالب جالب و اصطلاحا دندان‌گیری را بیابند که این امر با توجه به عمر نوپای این سایت، موفقیتی درخور برای آن محسوب می‌شود.

گذرگاه (http://www.gozargah.com/):

ماهنامه‌ی اینترنتی گذرگاه که از آبان ۱۳۸۰ شروع به انتشار نموده‌است، اختصاص به طیفی از ادبیات فارسی دارد که تعلق خاطری به سنت و ادبیات کلاسیک فارسی دارد و متاسفانه حضور کم‌رنگی در عرصه‌ی اینترنت دارد.
گذرگاه به تعبیر گردانندگانش یک جنگ ادبی است که مطالب متنوعی را شامل می‌شود: شعر، داستان، طنز، نقد ادبی، مقالات، شرح حال بزرگان ادب پارسی و گاه نوشته‌هایی که به سیاست پهلو می‌زنند!
این ماهنامه که از نظر مطالب عمدتا به «ادبیات فضلا و اساتید دانشگاهی» گرایش مشهود دارد، متاسفانه در سال‌های بعد از انتشارش از نظر فنی نیز هم‌پای زمانه جلو نیامده است. از طراحی و گرافیک ضعیف این سایت که بگذریم، برای خواندن مطالب سایت باید فونت خاصی را نصب کرده که این شیوه مدت‌هاست در اینترنت منسوخ شده است! و همچنین امکان برداشت مطالب(copy&paste) و چاپ کردن آن‌ها از این سایت وجود ندارد.
این نشریه که فاقد «صفحه‌ی درباره» و معرفی گردانندگان است، از کانادا نشر می‌یابد و در شماره‌های آن علاوه بر مطالب تولید شده توسط نویسندگان و یا خوانندگان سایت، می‌توان مقالات و آثاری با ارزش را از شعرا و نویسندگان بنام و مطرحی چون دکتر شفیعی‌کدکنی، حمید مصدق و یا حتی مطالبی منتخب شده از عطار و دیگر گذشتگان بازخوانی نمود.
مطالب قبلی این نشریه بدون امکان جستجو موجود است و تنها دوره‌ی یک‌ساله‌ی ابتدایی آن (شماره‌های یک تا دوازده) در سایت موجود نیست ولی به صورت سی‌دی برای فروش قابل عرضه است.
شماره‌ی ۳۳ این ماهنامه در مرداد ۱۳۸۳ منتشر شده است.

کلاغ (http://www.kalagh.com/):

کلاغ از اولین سایت‌های جدی ادبی به زبان فارسی است که در فروردین‌ماه ۱۳۸۱ برای اولین بار روی اینترنت قرار گرفت. کلاغ ابتدا با نام «نشریه‌ی الکترونیک ادبیات و فلسفه» فعالیت می‌کرد ولی بعدها به «سایت ادبیات و فلسفه» تغییر نام داد! که البته تا کنون بخش فلسفه‌ی آن چندان فعال نبوده است.
مطالب کلاغ به سه دسته‌ی کلی تقسیم می‌شوند که عبارتند از: شعر ، داستان و مقاله که شامل نقد نیز می‌شود. و از آن‌جا که اغلب مطالب سایت توسط خوانندگان سایت تامین می‌شوند، لذا گستره‌ی وسیعی از سلایق و گونه‌های ادبی را شامل می‌گردد.
کلاغ معمولا درباره‌ی خود صحبت نمی‌کند! ولی شما می‌توانید برای آشنایی بیشتر با گردانندگان آن و مسائل دیگر مربوط به کلاغ این مصاحبه را بخوانید.
كلاغ دارای دوره‌ی‌زمانی مشخصی برای انتشار نیست و «هر لحظه كه حرفی برای گفتن داشته باشد به روز می‌شود.»

خزه (http://www.khazzeh.com/):

بعد از آن‌که هفته‌نامه کاپوچینو بعد از یک دوره انتشار دچار تغییر و تحولاتی شد و برخی از اعضای ثابت و اولیه‌ی آن جدا شدند، صالح تسبیحی و علی عسگری که در این میان بیش‌تر دغدغه‌های ادبی داشتند و به داستان‌نویسی مشغول بودند، پایگاه ادبی خزه را به همراه محمد ایوبی -که او نیز در ادبیات، گرایش به داستان‌نویسی دارد و بیش‌تر در این زمینه شناخته شده است- بنیان نهادند. حمزه‌ی موسوی‌پور نیز در این سایت مسوولیت شعر و نقد شعر را بر عهده گرفت و از تابستان ۱۳۸۲ رسما «خزه» پای به دنیای نشریات الکترونیکی نهاد.
درباره‌ی نام‌گذاری این سایت، محمد ایوبی می‌نویسد: « نام سایت را می‌گذاریم «خزه» به یاد اولین جنگی در هنر و ادب، اولین جنگی كه در شهرستان، به پررویی من و دوستان قدیمم چاپ شد. گمانه در 1342. نام، مقبول دوستان جوان واقع شد و به دل‌هاشان نشست.»
خزه شامل شعر و داستان و نقد داستان و نقد شعر و معرفی كتاب‌های شعر و داستانی است و در هر شماره‌ی آن می‌توان آثار و مقالاتی را در این زمینه‌ها خواند.
پایگاه ادبی خزه هر ۳۵ روز یک‌بار به‌روز می‌شود و تا کنون ۸ شماره از آن منتشر شده است که آخرین شماره مربوط به تاریخ بیست و هفتم تیر ۱۳۸۳ می‌باشد.

لوح (http://www.louh.com/):

«چرا پای‌گاه فرهنگ و ادبیات؟ چرا لوح؟»
این عنوان اولین سرمقاله‌ی لوح در اوایل سال 1382 است که در آن رضا امیرخانی اعتراف می‌کند که: «ما را با رسانه چه كار؟ برای زیستن چاره‌ای به جز كار ِرسانه‌ای نداریم.» این استفاده از عنوان «پای‌گاه» و اصطلاحات دیگر اختصاص به گونه‌ای از نویسندگانی دارد که به تعبیر خودشان تعهد و درد ِدین و ارزش‌ها را دارند. ارزش‌هایی که عمدتا در فضای انقلاب و جنگ تحمیلی شکل گرفتند و دارای مختصات این فضاها هستند. در شناسنامه‌ی لوح نیز آمده است که لوح برآن است تا «در حد بضاعت خود فرهنگ و ادب ایرانی را آنسان که بایسته و شایسته عرضه کنند» و همین عبارت «آن‌گونه که بایسته و شایسته است» و توجه به خط مشی سیاسی و سوابق گردانندگان و نویسندگان این سایت مثل محمدرضا سرشار (رضا رهگذر) و دیگران مانند مرتضی سرهنگی و ... که اغلب به عنوان نویسندگان ادبیات جنگ و دفاع مقدس نیز شناخته می‌شوند، نشان‌دهنده‌ی گرایش ادبی این سایت است که بطور جدی قائل به فرضیه‌ی تفکیک خودی و غیرخودی حتی در زمینه‌ی ادبیات می‌باشند.
رضا امیرخانی سردبیر لوح که در فضای نشریات چاپی با رمان موفق «من ِاو» شناخته شده است، قلمی توانا در نوشتن دارد. اما تنها خواندن یکی از سرلوحه‌ها (عنوانی برای سرمقاله‌های لوح) خواننده را مجاب می‌کند که از منظر گردانندگان این سایت، ادبیات تنها یک وسیله است برای دسترسی به مقاصدی دیگر و ترویج و تبلیغ ارزش‌ها و مواضع عمدتا سیاسی طیفی خاص با زبانی که از ادبیات نیز بهره می‌گیرد.
از طرفی دیگر عدم رعایت ترتیب و ساختار خاصی برای به‌روز رسانی و بازانتشار مطالبی که قبلا در نشریات دیگر چاپ شده‌اند و یا برای دیگر نشریات نوشته شده‌اند، شاید نشان‌دهنده‌ی این باشد که این سایت بیش‌تر بر آن است تا به هر صورت زمینه‌ی حضور و اجتماع برخی از نویسندگان را در اینترنت فراهم آورد. «نویسندگان متعهد» و البته توانایی را که به طیف هنرمندان حوزه‌ی هنری (البته حوزه‌ی هنری در سال‌های اخیر) تعلق دارند. برای مثال می‌توان به مجموعه نوشته‌ها و داستان‌های ابوالفضل زرویی‌نصرآباد در لوح اشاره کرد که در سال‌های قبل در هفته‌نامه‌ی مهر و سپس به صورت یک کتاب مستقل چاپ شده و پیش از این در سایت سخن نیز مجال انتشار در اینترنت را یافته‌اند. و یا مثلا سرلوحه‌ی چهل و دوم که به سفارش و برای فصل‌نامه‌ی چاپی شعر (وابسته به حوزه‌ی هنری) نوشته شده است و یا موارد دیگری از این قبیل.
با این‌همه شعار لوح تامل‌برانگیز است که «شاید در سیاست بتوان ماننده‌ی اهل فرهنگ سخن گفت، اما در فرهنگ نمی‌توان ماننده‌ی اهل سیاست رفتار کرد!» شعاری که باید لوح -و بویژه سرمقاله‌های آن- را با دیدی بی‌طرفانه و صرفا ادبی و فرهنگی خواند تا درستی این ادعا و تطابق آن را بر لوح بتوان تعیین کرد.
مدیر مسؤول نشریه‌ی لوح (یا در اصل لوح ادب و فرهنگ فارسی) محسن مؤمنی‌شریف و سردبیر آن رضا امیرخانی است که از طریق حوزه‌ی هنری سازمان تبلیغات اسلامی حمایت مالی می‌شود و تا کنون ۵۱ سرلوحه و مقالات دیگری در آن به دو زبان فارسی و انگلیسی منتشر شده است.

ماندگار (http://mandegar.info/):

ماهنامه‌ی ماندگار از اسفندماه ۱۳۸۲ با رویه‌ی فرهنگی-ادبی-هنری، به خانواده‌ی نشریات اینترنتی پیوست. بهنام ناصح که مدیریت این سایت را بر عهده دارد، در یادداشت شماره‌ی اول نشریه می‌نویسد: «ماندگار بی قصد گنده‌گویی و ادعای آرمان‌های بزرگ همین است که پیش‌روی شما است و سعی دارد هم‌چنان بدون درگیر شدن با مسایل سطحی سیاسی- اجتماعی (البته به دور از بی‌تفاوتی) راه خود را در عرصه فرهنگ، ادب و هنردر پیش گیرد.» که با بررسی شماره‌های منتشر شده‌ی این ماهنامه تا کنون به خوبی دیده می‌شود که گردانندگان این سایت در راه رسیدن به این هدف تا کنون موفق بوده‌اند. امری که شاید در عین سادگی، چندان هم آسان نباشد: پرداختن به ادبیات در چارچوب نظریه‌ها و فضای ادبی و پرهیز از استفاده‌ی ابزاری از آن برای مقاصد عمدتا سیاسی، به آرامی و بدون جنجال.
در هر شماره‌ی این نشریه حدودا ده مطلب منتشر می‌شود و به مقوله‌های مختلف ادبی از جمله شعر، داستان و نقد ادبی می‌پردازد. در یادداشت آخرین شماره‌ی آن وعده داده شده است تا هر‌از‌گاهی ویژه‌نامه‌ای را به مخاطبان خود عرضه نماید و از خوانندگانی که دستی در داستان و شعر دارند، درخواست شده است تا در صورت تمایل آثار خود را برای این سایت ایمیل نموده و یا به «صندوق‌پستی» آن ارسال نمایند. شاید استفاده از صندوق‌پستی در فضای دیجیتالی و الکترونیکی که نشریه‌ی در آن شکل می‌گیرد و به قاعده باید ارتباطات نیز از طریق پست‌الکترونیکی برقرار شود، نکته‌ی جالبی باشد که نشان از این دارد که هنوز فاصله‌ای جدی داریم تا رسیدن به نشریاتی که کاملا در فضای مجازی و با امکانات آن شکل بگیرند و مخاطب خود را در همین فضا پیدا کرده و ارتباط دو سویه با آن برقرار کنند. از طرفی دیگر مشاهده‌ی نام‌هایی مثل یوسف علیخانی و هادی حیدری که هر کدام بطور مستقل سایت‌هایی شناخته‌شده در اینترنت دارند، نیز در این ماهنامه در خور توجه است.
در یکی از یادداشت‌های «ماندگار» می‌خوانیم: «ماندگار گر چه سر آن دارد که بماند ولی اگر بعد از هر چند شماره، مثل همه‌ی بمانی‌ها و خدایارها رفت، امید است آن‌چه از او به جا می‌ماند خاطره‌ای دلنشین در یادها باشد. چرا که ما مصرانه براین باوریم هیچ روینده‌ای در زمان ماندگار نیست جز جوانه‌ای که در دل‌ها و یادها ریشه می‌دواند.»
در حال حاضر 7 شماره از ماندگار منتشر شده است که آرزو می‌کنیم این رقم در آینده به 7۰، 7۰۰ و حتی 7۰۰۰ برسد!

ادبیات و فرهنگ (http://www.mani-poesie.de/):

نخستین شماره‌ی نشریه‌ی «ادبیات و فرهنگ» که در اول نوامبر سال ۲۰۰۰ به همت میرزا علی‌آقا عسگری منتشر شد.
میرزا علی‌آقا عسگری (مشهور به مانی) که در سال‌های بعد از انقلاب به سبب گرایش‌های سیاسی‌اش مجبور شد ایران را ترک نماید و در آلمان (شهر بوخوم) ساکن شود، به دلیل همان گرایش‌ها، طرفدار نوعی از ادبیات است که عمدتا دغدغه‌ی مبارزه و ادای وظایف اجتماعی را دارد. سکونت دراز مدت گردانندگان در خارج از مرزهای ایران و نداشتن ارتباط رودررو با طیف اصلی مخاطبان نیز این نشریه را به سمت و سویی سوق داده است که تنها مقبول گروهی از طرفدارن ادبیات است که از آن به عنوان یک سلاح(!) و ابزاری برای رسیدن به اهداف دیگر استفاده می‌کنند. این اهداف مثلا همان چیزی است که در شناسنامه‌ی سایت ذکر شده که: «شکستن لاک ِخشن و حشکیده‌ی تاریخی که صدها سال است بر گرده‌مان چنبره بسته است» و «شکستن هرگونه مرز عرفی، دینی، ادبی و اجتماعی که جلوگیر تفکر و خلاقیت آزاد و بی‌واهمه‌ی شاعران، نویسنده‌گان، فرهنگ‌سازان و فرهیخته‌گان است.» که ما در این‌جا قصد ارزشگذاری و بحث درباره‌ی آن‌ها را نداریم. و این‌که:«هدف رسانه‌ی الکترونیکی ِادبیات و فرهنگ شکستن دیوار سانسور و وحشت در درون ایران، و دور زدن موانع نشر در خارج از ایران است.»
ماهنامه‌ی ادبیات و فرهنگ گاه مطالبی را که پیش‌تر در نشریات غیرالکترونیکی چاپ شده‌اند، درج می‌کند ولی از انتشار دوباره‌ی مطالب و اشعاری که قبلا در اینترنت منتشر شده‌اند، خودداری می‌کند.
ادبیات و فرهنگ خود را نشریه‌ای غیر انتفاعی می‌داند که همکاری با آن در هر زمینه‌ای داوطلبانه و رایگان صورت می‌گیرد و از هیچ نهاد، سازمان و دولتی کمک دریافت نمی‌کند. با این‌همه شاید تنها نشریه‌ی الکترونیکی فارسی در زمینه‌ی ادبیات باشد که رسما شماره حسابی را جهت دریافت کمک اعلام نموده و «از معرفی نشریات، کتاب‌ها، برنامه‌های تئاتری، فرهنگی و سینمائی و .. بطور مجانی معذور است.»!
تا کنون ۴۸ شماره از این ماهنامه منتشر شده است.

مجله‌ی شعر در هنر نویسش (http://www.parham.ir/):

این سایت که به همت پرهام شهرجردی در زمستان ١۳۸۲ بنیان نهاده شد، دارای سه بخش اصلی «مجله»، «نشر الکترونیکی»(شامل ماهنامه‌ی ادبی بازارچه و ...) و «بالکن»(تازه ها) می‌باشد و بر خلاف نامش صرفا به شعر نمی‌پردازد و بخش‌های دیگری مانند داستان، گفت‌وگو و مقاله را نیز شامل می‌شود.
این سایت را از نظر مطالبی که تاکنون در آن درج شده‌اند، می‌توان به دو بخش تقسیم‌بندی نمود: بخش اول که تشکیل شده است از انتشار مجدد اشعار و آثار شاعرانی که قبلا به صورت کتاب و یا در نشریات چاپی درج شده‌اند و برخی از آنان دیگر در قید حیات نیستند. کسانی مانند: احمد شاملو، حسین منزوی، بیژن نجدی، یداله رویایی و ... و بخش دوم شامل آثار شاعرانی که اغلب به یک گرایش شناخته شده و افراطی در شعر امروز ایران تعلق دارند و برخی از آنان نیز دارای وبلاگ و سایت شخصی هستند. کسانی مثل: مهرداد فلاح، علی عبدالرضایی، آفاق شوهانی، ابوالفضل پاشا و جوان‌ترهایی مثل سپیده جدیری، رضا شنطیا و ... که بیش‌تر و پیش‌تر به عنوان سردمداران و پیش‌روان جریان‌هایی مثل «شعر حرکت» شناخته شده‌اند. و گر چه در اولین نوشته‌ی شماره‌ی نخست ِاین مجله آمده است که«مجله‌ی شعر در جستجوی‌ی هنر ِنویسش، از هیچ جستاری دریغ نمی‌کند» اما بررسی آن در سه شماره‌ی منتشر شده تاکنون، نشان‌دهنده‌ی رویکرد آن به گرایشی خاص از ادبیات و بویژه شعر در سال‌های اخیر می‌باشد.
استفاده از صدای شاعران، تقسیم‌بندی مناسب مطالب سایت و ثبت رسمی و بین‌المللی نشریه ( ISSN: 1768-2819) از ویژگی‌های برجسته‌ی آن محسوب می‌شود ولی ورود به برخی حواشی غیر ادبی در روزهای اخیر از مواردی است که می‌تواند مسیر این مجله را از اهداف ابتدایی منحرف کند.
گر چه در ابتدا قرار بود که مجله‌ی شعر در دوره‌ی زمانی معینی به‌روز شود، اما در سرمقاله‌ی شماره‌ی سوم می‌خوانیم که:«از این پس هر وقت که شعری از دست ِشعر به دست ِمجله‌ی شعر دستی بدهد، به دست ِنشر سپرده می‌شود.»
در حال حاضر آخرین شماره‌ی مجله‌ی شعر در هنر نویسش، شماره‌ی سوم آن است.

پندار (http://www.pendar.net/):

سایت پندار «با توجه به عمر چهار ساله خود یک رسانه پا به سن گذاشته در جامعه جوان وب فارسی محسوب می‌شود» و به عنوان یکی از اولین سایت‌های فارسی با رویه‌ی ادبی-هنری در خردادماه سال ۱۳۷۹ تاسیس شد اما اولین مطلب تولیدی آن حدود پنج ماه بعد بود که مربوط می‌شد به درگذشت فریدون مشیری. پندار تا کنون سه دوره‌ی متمایز را پشت سر گذرانده که در هر دوره از نظر گرافیک و طراحی و سیستم به‌روز رسانی و اداره‌ی سایت تغییر کرده و تکمیل شده است. که آخرین مورد مربوط می‌شود به ابتدای سال‌جاری که با عنوان پندار نو، از نظر ظاهری و فنی تغییرات زیادی نمود. توضیحاتی را درباره‌ی سیستم فعلی مدیریت سایت پندار، می‌توانید در اینجا بخوانید.
البته با توجه به این‌که وجهه‌ی خبری و گزارش‌های این سایت نسبت به مطالب ادبی تولیدی توسط پندار برتری محسوسی دارد، و این نکته که این سایت از نظر به‌روز رسانی، دوره‌های زمانی مختلفی را گذرانده، شاید نتوان آن‌را یک نشریه‌ی اینترنتی خواند و بیش‌تر یک پایگاه یا رسانه‌ی ادبی-هنری دانست. با این‌حال نقشی را که این سایت در گسترش و شکل‌گیری مقوله‌های ادبی و هنری در میان سایت‌های فارسی داشته است، نمی‌توان انکار کرد. توضیحات بیشتر را درباره‌ی خط‌مشی و مسائل مربوط به پندار، در این صفحه بخوانید.

دوات (www.rezaghassemi.org/davat.htm):

رضا قاسمی که یک نویسنده‌ و چهره‌ی شناخته شده در ادبیات معاصر است، نشریه‌ی دوات را در سایت شخصی خود راه‌اندازی کرده و اداره می‌کند. قاسمی که با رمان «همنوایی شبانه ارکستر چوبها» یکی از موفق‌ترین رمان‌های ایرانی را در سال‌های اخیر ارائه کرد و اکنون نیز ساکن فرانسه است، در یادداشتی با عنوان «یک مانیفست سفت» به تاریخ 10اوت 2001 (هنگام تاسیس سایت) می‌نویسد: «دوات نشریه‌ای‌ست كاملاً شخصی. چون:
ـ با هیچ متری تعارف نمی‌كند.
ـ نه روزنامه است، نه ماهنامه. نه هفته‌نامه نه شبنامه. هروقت میلش كشید منتشر می‌شود. لحظه به لحظه تغییر می‌‌كند. و همیشه چیزی به آن افزوده یا از آن كم می‌شود.
ـ دوات نشریه‌ای‌ست بی‌ادب. از كسی كار قبول نمی‌كند، اما از هركسی كه جایش در دوات یاشد، بی‌اجازه‌ی صاحب كار، مطلب چاپ می‌كند. دوات ، خیلی ساده ، انتشار عمومی یك سلیقه‌ی شخصی است، همین.
ـ الواح شیشه‌ای روزنوشت‌های من است حتا اگر شب‌ها نوشته شوند یا اصلا نوشته نشوند. روزنوشت به آقتاب انداحتن عرصه‌ی شخصی‌ست. [توضیح این‌که: الواح‌شیشه‌ای مدتی پیش توسط نویسنده‌اش تعطیل شد!]
ـ بخش مقاله در انحصار صاحب دوات است. بخش داستان در انحصار صاحبان قلم، جایی كه وقف شده است برای مطالب دلچسب دیگران.
ـ بخش طنز عمدتاً اختصاص دارد به طنزهای ناخواسته‌ی دیگران.
ـ‌ بخش شعر اختصاص دارد به شعرهایی كه به دلم چنگ زده اند.
ـ پستو جای همه‌جور خرت و پرتی هست، چیزهایی كه آدم فكر می‌كند شاید روزی به درد بخورند.
ـ كلام آخر، دوات پستوی روح من است.»
و در «تازه ترین مانیفست نه چندان سفت دوات» نیز که تاریخ یکشنبه 26 ژانویه 2003 را دارد، می‌خوانیم: «دوات بار دیگر خانه تکانی شد. این نشریه که در ابتدا بخشی بود از سایت من، حالا، هستی مسقل دارد. به همین دلیل جز بخش از گرداننده‌ی دوات به خواننده که یادداشت‌های من است درباره‌ی دوات و چیزهای دیگر، هر چه را که نشانی داشت از تعلق دوات به من زدودم از پیشانی‌اش. این اتفاق پیامد خجسته‌ی همکاری دوستانی است که در سلیقه‌ی دوات سلیقه‌ی خودشان را می‌بینند. سلیقه‌ی شخصی دوات اما همچنان حضور خواهد داشت ...»
به نظر می‌رسد همین‌ها برای معرفی نشریه‌ی دوات کافی باشد!

واژه (http://www.vajehmagazine.com/):

در یادداشتی که مهرانگیز رساپور (م.پگاه) سردبیر واژه در شماره‌ی اول آن نوشته است، آمده است: «نشریه‌ی اینترنتی ِفرهنگی - ادبی واژه هدف‌های "ده شب ِنقد" را دنبال می‌کند که تا کنون، از سال 2000 میلادی، سه شب ِآن در لندن برگزار شده است. هدف از برگزاری نشست‌های "ده شب ِنقد" فراهم آوردن امکان بررسی و نقدِ مدرن و برداشتن گامی، در راهِ نقدِ سالم و سازنده است.» و همچنین این‌که «واژه، نشریه‌ای است مستقل و آزاد و به هیچ گروه، حزب و جمعیتی وابسته نیست.»
شاید بیراه نباشد که «واژه» را با «گذرگاه» مقایسه کنیم. علاوه بر نویسندگان مشترک زیاد در این دو سایت، واژه نیز همانند ماهنامه‌ی گذرگاه، اختصاص به طیفی دارد که به تعبیر خودشان « کارشناسان و صاحب‌نظرانی هستند که به راستی و به جد تمام نیرو و استعداد و دانش خود را در راهِ بازسازی فرهنگ و ادبیاتِ ما ایثار کرده‌اند» و نام‌های باسابقه و مشهوری مانند داریوش آشوری، منصور کوشان و احمد کریمی‌حکاک نیز شاخصه‌های آن محسوب می‌شوند. از طرف دیگر استفاده از مطالبی که پیش‌تر در نشریات چاپی منتشر شده‌اند، مانند نوشته‌های کسانی مانند عمران صلاحی و نعمت آزرم، وجهه‌ی مشترک دیگر این سایت با ماهنامه‌ی گذرگاه است. با این وجود در این سایت ذکر شده است که:«واژه از چاپ ِمطالب ِدرج شده در سایت‌های دیگر معذور است.»
البته «واژه» از نظر طراحی و فنی به هیچ‌وجه با «گذرگاه» قابل مقایسه نیست و از این نظر در سطح بسیار بالاتری قرار دارد. طراحی مناسب، لوگوهای اختصاصی برای هر مطلب، استفاده از صدا و امکان جستجو در سایت از مواردی است که آن را از این نظر ممتاز می‌کند.
تا کنون سه شماره از این نشریه شامل شعر، داستان، مقالات و طنز منتشر شده است که اولین آن مربوط به فروردین ۱۳۸۲ و آخرین آن، یک‌سال بعد (فروردین ۱۳۸۳) می‌باشد و اکنون بیش از پنج ماه است که این سایت به‌روز نشده است که شاید دلیل آن وابستگی آن به "ده شب ِنقد" و تبعیت از برنامه‌ها و زمان برگزاری آن باشد.