برای اینکه بخواهیم درباره قلیان صحبت کنیم باید اول ببینیم که به طور مجزا خود قلیان نسبت به دیگر دخانیات مضرتر و خطرناک‌تر است یا نه.
اولا آنچیزی که به اسم تنباکو در قلیان از آن استفاده می‌شود از نظر کیفیت و مرغوبیت بسیار پائین‌تر از چیزی است که به عنوان توتون در داخل سیگار استفاده می‌شود و به‌طور طبیعی دودی هم که ایجاد می‌کند دارای مواد مضر بیشتری است.

چیزی که اخیرا بیشتر در قلیان‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد تنباکوهای عطری است، تنباکوهای عطری با افزودن اسانس‌هایی که ایجاد عطرهای مختلف مثل لیمو، پرتقال، سیب می‌کنند، بدست می‌آیند. اینها مواد شیمیایی هستند که به تنباکو اضافه می‌شوند و هر ماده شیمیایی بطور بالقوه خاصیتهای سرطان‌زایی دارد و در مواجهه با سلولهای زنده حداقل می‌تواند در آنها حالت واکنش ایجاد کند که این واکنش در موارد شدید می‌تواند باعث سرطان شود.

علی‌رغم چیزی که مردم بطور کلی فکر می‌کنند، دود قلیان از دود سیگار خطرناک‌تر است و اینطور نیست که می‌گویند چون در قلیان دود از داخل آب رد می‌شود دود تصفیه می‌شود، اینها باورهای غلطی است. اما در کنار این مسئله علمی اینجا یک سوال مطرح می‌شود.
آیا با وجود مضرتر بودن دود قلیان نسبت به سیگار ما باید استعمال آنرا در اماکن عمومی ممنوع کنیم؟

خب، حالا بیاییم یک مقایسه دیگر هم انجام بدهیم و ببنیم آیا در این موارد ما اینجور محدودیت‌ها را در مورد چیزهای دیگر هم اعمال می‌کنیم یا نه.

مثلا از نظر علمی دود پیپ از دود سیگار مضرتر است. چون دود پیپ دود قلیایی است و دود سیگار خنثی است. در عین حال سطح تنباکو در توتون پیپ بسیار بالاتر از سیگار است. از طرف دیگر فیلترینگی که در سیگار انجام می‌شود در پیپ بسیار کمتر انجام می‌شود و دود بطور مستقیم‌تر با مخاط دهان و مخاط ریه برخورد می‌کند.

پس همانطور که در تمام متون علمی هم اشاره شده دود پیپ خطرناک‌تر از دود سیگار است. اما ما پیپ را ممنوع نمی‌کنیم و دقیقا به همان‌خاطری که پیپ را ممنوع نمی‌کنیم نباید قلیان را هم ممنوع کنیم.
شما در جاهای مختلف می‌خوانید که مثلا از ریسک سرطان ریه در سیگاری‌ها صحبت می‌شود و یا از رسیک سرطان پروستات در سیگاری‌ها یا مسائلی از این دست ولی هیچ وقت صحبت از پیپ نمی‌شود. پس همانطور که گفتم به شکل منفرد دود پیپ خطرناک‌تر از سیگار است.

اما باید به این هم توجه کنیم که سیگار وسیله‌ای است که راحت استعمال می‌شود؛ طرف از جیبش در می‌آورد؛ فندک میزند و بسم‌الله ... شروع می‌کند به کشیدن. یعنی مقدمات زیادی برای فراهم آوردنش لازم نیست و در نتیجه خیلی راحت استعمال می‌شود. در حالی که وسائلی مثل پیپ و قلیان اینطور نیستند. اولا آماده کردن آنها زمان زیادی می‌برد و بعد برای همان یک وعده‌ای که می‌خواهند از آن استفاده کنند مدت زیادی فرد را به خودش مشغول می‌کند و در کنار این قضیه از نظر قیمت هم قابل مقایسه با سیگار نیستند و استعما‌ل‌شان هم به راحتی نیست، یعنی هر جایی نمی‌شود از آنها استفاده کرد. برای کشیدن قلیان باید در شرایط خاصی بود و نمی‌شود در خیابان راه رفت و قلیان کشید در حالی که این قضیه در مورد سیگار وجود ندارد. سیگار تعداد استعمال بالاتری دارد. و علی‌رغم اینکه شاید دودش نسبت به قلیان یا پیپ کم‌خطرتر باشد، به علت اینکه استعمال بالاتر و راحت‌تری دارد میزان عوارضی که ایجاد می‌کند بیشتر است.

از طرفی الگوی مصرف قلیان در جامعه ما به این شکل است که به آن به عنوان یک وسیله تفریحی نگاه می‌شود. مثلا یک عده جوان دور هم جمع می‌شوند و به درکه و دربند یا هر جای دیگری می‌روند و چهار-پنج نفری می‌نشینند دور هم گپ می‌‌زنند و در کنار آن یک قلیانی هم چاق می‌کنند و می‌کشند. پس به آن به عنوان یک وسیله تفریحی نگاه می‌شود البته مسلما از اثر تسکینی که کلیه دخانیات دارند نمی‌شود گذشت.

حالا اگر ما بخواهیم این را با عوامل قهریه حذف بکنیم، در زندگی این افراد چیز دیگری جای قلیان را خواهد گرفت. و آن چیز در ساده‌ترین حالت سیگار است که ممنوعیت ندارد و خیلی راحت هم در دسترس است و خیلی راحت هم استعمال می‌شود و آن دردسرها را هم ندارد. در نتیجه ما دفع فاسد به افسد کرده‌ایم. یعنی یک چیز بدتر را جایگزین یک چیز بد می‌کنیم. در حالی که قاعدتا باید عکس این عمل بکنیم یعنی ما باید سعی کنیم اگر بشود مثلا از سیگاریها کم کنیم و به قلیانی‌ها اضافه کنیم. این از لحاظ سلامتی بیشتر به نفع جامعه است.

خلاصه کلام اینکه با اینکار اولین اتفاقی که می‌افتد شیفت پیدا کردن استفاده کنندگان از قلیان به سمت سیگار است، البته حداقل سیگار. بعد اتفاق دومی هم که ممکن است بیفتد این است که با توجه به تمام سوابقی که این وسیله در کشور ما دارد و تمام نوستالژی‌هایی که پشت آن نهفته است، عملا حذف کردن آن از مکانهای عمومی مثل پاک کردن صورت مسئله است. قلیان در خانه‌ها به کار خودش ادامه خواهد داد، و متاسفانه همه ما می‌دانیم وقتی یک چیزی به خانه‌ها کشیده می‌شود، در حقیقت به شکل یک چیز مخفی درمی‌آید و از حالت عمومی‌اش خارج می‌شود و مسلما طبعات بعدی را هم به دنبال خودش خواهد داشت. چنانکه همه ما می‌دانیم که به راحتی می‌شود توسط قلیان حتی حشیش هم استعمال کرد، بنابراین کسی که برای کشیدن قلیان از روی تخت یک قهوه‌خانه به داخل خانه منتقل می‌شود احتمال اینکه به اینجور مسائل هم کشیده شود خیلی بیشتر است در حالی که در یک مکان عمومی همچین چیزهایی نمی‌تواند وجود داشته باشد.
عکسها: کوربیس