تهران در پایه جنوبی رشته کوه البرز که تا آلپ-هیمالیا گسترده شده است، قرار دارد. گسل بزرگی در این قسمت از کوه قرار دارد و تعدادی گسل هم در مناطق جنوبی واقع شدهاند. این شهر که در واقع با گسلها محاصره شده است، با زلزلههای عظیم و مخربی در دورههای تقریبی هر ۱۵۰ سال رو به رو بوده است. هرچند، به دلیل آنکه در ۱۷۰ سال اخیر هیچ زلزله بزرگی در تهران رخ نداده است، زلزله شناسان محلی احتمال وقوع زمین لزره بزرگی را در آینده نزدیک میدهند.
در همین حال، تهران در سالهای اخیر شهرگرایی را بیشتر از دیگر شهرهای ایران تجربه کرده است، در حالی که هیچ سیستم مشخصی برای آمادگی برای زلزله ندارد. این شهر که اندازهای مشابه توکیو دارد جمعیتی حدود ۶.۷۴ میلیون را در خود جای داده که بالغ بر ۸۰ ٪ از جمعیت مقیم توکیوست.
با در نظر گرفتن وضعیت کنونی تهران، آژانس بین المللی همکاری متقابل ژاپن (JICA) تحقیقاتی با عنوان « برنامه تحقیقاتی بزرگ منطقهای تهران» را برای کمک به سوق برنامه اضطراری دقیقی برای زمان وقوع زمین لرزه آغاز کرد. هدف طرح این بود که تهران در مقابل زمین لرزه مقاومتر شود.
در اوایل تابستان ۱۹۹۹، با درجه حرارتی نزدیک به ۳۵ درجه سانتیگراد بالای صفر، آقای Koike از شرکتOyo Chishitsu (زمین شناسی کاربردی)،عضو تحقیقاتی JICA غول بررسی دقیق ساختمانهای شهر بود. در حالی که با حولهای پیشانی خود را خشک میکند، در حال بررسی منطقه ۱۲ در تقسیم بندی ۲۰ گانه تهران است.
آقایKoike با دیدن کوچههای چنین باریک شگفتزده شده بود. به علاوه ستونهای برق و تلفن در وسط این کوچهها رفت و آمد وسایل نقلیه یا آمبولانس را با مشکل مواجه میکند. ساختمانها بسیار نزدیک به هم هستند و به سختی میتوان فضای خالی را یافت تا جمعیت در مواقع اضطراری به آنجا فرار کنند. آقای Koike حتی از فکر وقوع زلزلهای بزرگ در آن منطقه به خود لرزید.
تلاشهای JICA و تهران تدریجا به صورت چندین طرح به ثمر نشست. این طرحها پراکندگی عوامل مختلف را مانند موضعنگاری، نوع ساختمانها، جمعیت و ساختمانهای سطح پایینتر را در حال حاضر نشان میداد. این اطلاعات برای نخستین بار در تاریخ تهران جمع آوری شد.
با گردآوری چنین اطلاعاتی درباره تغییرات جمعیتی در دورههای تاریخی، مشخص شد توده عظیمی از جمعیت پس از انقلاب به تهران سرازیر شدهاند. جمعیت در بخش جنوبی شهر متمرکز شدهاند. اکثریت مردم(در این بخش) از درآمد کمی برخوردارند و در خانههایی با قدمت بیش از ۷۰ سال زندگی میکنند که استقامتی در برابر زلزله ندارند. به ندرت پارکی در این منطقه یافت می شود که بتوان آن را به عنوان مکانی برای پناهنده شدن از خطر فرض کرد. شرایطی چنین ناگوار به وضوح در نقشههای رنگی نشان داده شده است.
در مرحله بعد، تخمین زده شد که ( در زمان وقع زلزله) چند خانه فرو خواهد ریخت و چند نفر جان خود را زیر آوار از دست خواهند داد. اگر گسل واقع در شمال شهر بلغزد، نیمی از خانههای خوش ساخت آن حولی ویران خواهد شد، حتی در نواحی پایینترش هم جمعیت آسیب دیده حدود ۱ ٪ تخمین زده شد و مشخص شد که میزان تلفات از ۱۲۰۰۰۰ نفر تجاوز خواهد کرد.
از سویی دیگر، اگر گسل جنوب شهر بلغزد، که تراک جمعیت در این منطقه بیشتر است، تخمین زده شد که ۸۰ ٪ خانههای این محدوده ویران خواهد شد و حدود۴۸۰۰۰۰ خانه که اغلب به قشر کم درآمد جامعه تعلق دارد، فرو خواهد ریخت. در بعضی مناطق میزان تلفات ۱نفر از هر ۵ نفر خواهد بود که نتیجه ی احتمالی آن ۳۸۰۰۰۰ نفر در کل شهر است.
این طرح تحقیقاتی در نوامبر گذشته خاتمه یافت. آقایKoike با یادآوری اولین اقامت ۱۰ ماههاش در خارج از کشور، در سن ۴۰ سالگی، میگوید: « اگر اقدامی صورت نگیرد ۳۸۰۰۰۰ نفر جان خود را از دست خواهند داد اما اگر اقدامات موثری در راستای این تحقیقات صورت گیرد ،حدود ۲۰۰۰۰۰ نفر را میتوان از خطر نجات داد. این نوع همکاری علمی که برای کمک به سازماندهی برای نجات جان افراد است برای ما اهمیت زیادی دارد.»
منبع: سایت رسمی جایکا
