لابد تا بحال زیاد شنیدهاید که میگویند فلانی فارغالتحصیل انجمن خوشنویسان با فلان مدرک است. و حتما از خود پرسیدهاید که این مدارک چیستند، چگونه بدست میآیند و چه ارزشی دارند؟
انجمن خوشنویسان ایران به عنوان متولی رسمی امر آموزش خوشنویسی در کشور، چهار مرحله آزمون و در نتیجه چهار نوع مدرک رسمی دارد. این مراحل عبارتند از:
۱- دورهی متوسط
۲- دورهی خوش
۳- دورهی عالی
۴- دورهی ممتاز
آزمون این دورهها در هر سال دوبار (حوالی خرداد و دیماه) به طور سراسری و یکسان در کل کشور برگزار میشده که در طی سالهای اخیر آزمون نوبت شهریور نیز به آنها افزوده شده است.
در این آزمونها هنرجو ازقلم و مرکب (حتما باید مشکی باشد) و زیردستی خودش استفاده میکند ولی کاغذ (گلاسه یا تحریری به انتخاب آزموندهنده) از سوی انجمن در اختیار قرار داده میشود و موضوع مورد امتحان نیز برای آزمون دهندگان خوانده میشود. (برای جلوگیری از هرگونه تأثیرگذاری در ترکیببندی، موضوع بطور مکتوب ارائه نمیشود و فقط شفاهی گفته میشود.) برگهها پس از جمعآوری از سراسر کشور به ستاد مرکزی انجمن خوشنویسان در تهران ارسال میشود تا بطور ناشناس توسط یکتیم داوری از استادان مورد ارزیابی قرار گیرند و میانگین نظرات داوران به عنوان نتیجه لحاظ و اعلام میگردد.
اینکه طول هر دوره چقدر است و چه میزان طول میکشد که به مهارت لازم برای دریافت هرکدام از این مدارک رسید، به طور کلی متغیر و وابسته به استعداد و تلاش و میزان فراگیری هنرجو دارد ولی به طور معمول، حدود یکسال زمان برای آموزش هر دوره در نظر گرفته میشود.
آزمون دورهی متوسط
در این آزمون یک مصراع به هنرجو داده میشود تا با نظر خود ترکیببندی کرده و بنویسد. معمولا در این آزمون این دوره، کلمات مشکلتری مانند دوایر معکوس( ح-ع-چ و ...) و ترکیبات پیچیده وجود ندارد.
عکس
آزمون دورهی متوسط - خرداد سال ۱۳۶۱
برای آزمون دورهی خوش، یکبیت داده میشود تا با قلم مشقی (با عرض تقریبی دو تا شش میلیمتر) و قلم کتابت (با عرض تقریبی سهچهارم تا یک و نیم میلیمتر) به طور جداگانه در یکصفحه نوشته شوند.
عکس
آزمون دورهی خوش - خرداد سال ۱۳۶۱
آزمون دورهی عالی در سه بخش جداگانه برگزار میشود: نستعلیق - خط دوم - کتابت
برای آزمون نستعلیق در دورهی عالی، دو بیت ارائه میشود تا بصورت چلیپا نوشته شوند. (چیز شبیه به نمونهی زیر که دارای قواعد و اصول خاصی است.)
عکس
آزمون خط نستعلیق دورهی عالی - خرداد ۱۳۵۶
برای آزمون خط دوم نیز به تناسب اینکه هنرجو کدام خط را انتخاب کرده است (شکستهنستعلیق - ثلث و یا نسخ) موضوعی ارائه میشود تا ترکیببندی و نوشته شود.
برای آزمون کتابت نیز باید قطعهای که ارائه شده، با قلم کتابت و رعایت اصول و قواعد ایندانگ قلم نگارش شود.
عکس
آزمون کتابت دورهی عالی - آذرماه ۱۳۶۲
آزمون دورهی ممتاز نیز دقیقا شبیه دورهی عالی برگزار میشود. با این تفاوت که اغلب متنها و ترکیبات پیچیده و دشوارتری انتخاب میشوند.
این چهار مدرک، مدارک رسمی انجمن خوشنویسان هستند که مدرک ممتاز طبق قوانین موجود، برای مستخدمین دولتی که شغل مربوط داشته باشند، میتواند از نظر حقوقی و ترفیعات معادل لیسانس محسوب شود.
بعد از دورهی ممتاز، اصل خوشنویسی آغاز میشود. آنجا که شاهد خط روی مینماید، هیچ آداب و مدرکی نیست که بتواند کیفیت چشم معشوق را اندازه بگیرد و تنها آنان که دل به عروس خط بستهاند، میدانند که این راه میتواند چقدر نامتناهی باشد.
نمونههای درج شده، از مجموعهی آقای حسن آهنگران انتخاب و استفاده شدهاند.
