لابد تا بحال زياد شنيدهايد که میگويند فلانی فارغالتحصيل انجمن خوشنويسان با فلان مدرک است. و حتما از خود پرسيدهايد که اين مدارک چيستند، چگونه بدست میآيند و چه ارزشی دارند؟
انجمن خوشنويسان ايران به عنوان متولی رسمی امر آموزش خوشنويسی در کشور، چهار مرحله آزمون و در نتيجه چهار نوع مدرک رسمی دارد. اين مراحل عبارتند از:
۱- دورهی متوسط
۲- دورهی خوش
۳- دورهی عالی
۴- دورهی ممتاز
آزمون اين دورهها در هر سال دوبار (حوالی خرداد و دیماه) به طور سراسری و يکسان در کل کشور برگزار میشده که در طی سالهای اخير آزمون نوبت شهريور نيز به آنها افزوده شده است.
در اين آزمونها هنرجو ازقلم و مرکب (حتما بايد مشکی باشد) و زيردستی خودش استفاده میکند ولی کاغذ (گلاسه يا تحريری به انتخاب آزموندهنده) از سوی انجمن در اختيار قرار داده میشود و موضوع مورد امتحان نيز برای آزمون دهندگان خوانده میشود. (برای جلوگيری از هرگونه تأثيرگذاری در ترکيببندی، موضوع بطور مکتوب ارائه نمیشود و فقط شفاهی گفته میشود.) برگهها پس از جمعآوری از سراسر کشور به ستاد مرکزی انجمن خوشنويسان در تهران ارسال میشود تا بطور ناشناس توسط يکتيم داوری از استادان مورد ارزيابی قرار گيرند و ميانگين نظرات داوران به عنوان نتيجه لحاظ و اعلام میگردد.
اينکه طول هر دوره چقدر است و چه ميزان طول میکشد که به مهارت لازم برای دريافت هرکدام از اين مدارک رسيد، به طور کلی متغير و وابسته به استعداد و تلاش و ميزان فراگيری هنرجو دارد ولی به طور معمول، حدود يکسال زمان برای آموزش هر دوره در نظر گرفته میشود.
آزمون دورهی متوسط
در اين آزمون يک مصراع به هنرجو داده میشود تا با نظر خود ترکيببندی کرده و بنويسد. معمولا در اين آزمون اين دوره، کلمات مشکلتری مانند دواير معکوس( ح-ع-چ و ...) و ترکيبات پيچيده وجود ندارد.
عکس
آزمون دورهی متوسط - خرداد سال ۱۳۶۱
برای آزمون دورهی خوش، يکبيت داده میشود تا با قلم مشقی (با عرض تقريبی دو تا شش ميلیمتر) و قلم کتابت (با عرض تقريبی سهچهارم تا يک و نيم ميلیمتر) به طور جداگانه در يکصفحه نوشته شوند.
عکس
آزمون دورهی خوش - خرداد سال ۱۳۶۱
آزمون دورهی عالی در سه بخش جداگانه برگزار میشود: نستعليق - خط دوم - کتابت
برای آزمون نستعليق در دورهی عالی، دو بيت ارائه میشود تا بصورت چليپا نوشته شوند. (چيز شبيه به نمونهی زير که دارای قواعد و اصول خاصی است.)
عکس
آزمون خط نستعليق دورهی عالی - خرداد ۱۳۵۶
برای آزمون خط دوم نيز به تناسب اينکه هنرجو کدام خط را انتخاب کرده است (شکستهنستعليق - ثلث و يا نسخ) موضوعی ارائه میشود تا ترکيببندی و نوشته شود.
برای آزمون کتابت نيز بايد قطعهای که ارائه شده، با قلم کتابت و رعايت اصول و قواعد ايندانگ قلم نگارش شود.
عکس
آزمون کتابت دورهی عالی - آذرماه ۱۳۶۲
آزمون دورهی ممتاز نيز دقيقا شبيه دورهی عالی برگزار میشود. با اين تفاوت که اغلب متنها و ترکيبات پيچيده و دشوارتری انتخاب میشوند.
اين چهار مدرک، مدارک رسمی انجمن خوشنويسان هستند که مدرک ممتاز طبق قوانين موجود، برای مستخدمين دولتی که شغل مربوط داشته باشند، میتواند از نظر حقوقی و ترفيعات معادل ليسانس محسوب شود.
بعد از دورهی ممتاز، اصل خوشنويسی آغاز میشود. آنجا که شاهد خط روی مینمايد، هيچ آداب و مدرکی نيست که بتواند کيفيت چشم معشوق را اندازه بگيرد و تنها آنان که دل به عروس خط بستهاند، میدانند که اين راه میتواند چقدر نامتناهی باشد.
نمونههای درج شده، از مجموعهی آقای حسن آهنگران انتخاب و استفاده شدهاند.
