آرنولد شونبرگ[1] (1951-1874) را شاید بتوان یکی از بزرگترین موسیقیدانان تاریخ موسیقی اروپا به حساب آورد. وی علاوه بر آثار متعددی که در زمینهء آهنگسازی از خود به جای گذارد تئوریسینی ممتاز بود ونقش مهمی در تاریخ تئوری موسیقی غرب ایفا کرد که از آن جمله می توان به نظریهء «دوده کافونیک»[2] یا سیستم دوازده نتی اشاره کرد.

شونبرگ استادی برجسته در زمینه های مختلف موسیقی به شمار می آمد و شاگردان بسیاری داشت که از آن جمله می توان به آلبان برگ[3] و آنتون وبرن[4] اشاره کرد. بسیاری از آثاری که از وی به جا مانده است آثاری هستند که در کلاس ها و جلسات تدریس وی نت برداری شده و توسط شاگردانش جمع آوری شده و زیر نظر خودش به انتشار رسیده اند. از جملهء این کتاب ها می توان به کتاب «درس هارمونی»[5] اشاره کرد که در سال 1911 منتشر شد و به خاطرهء گوستاو مالر[6]،که یکی از استادان شونبرگ بوده و در همان سال از دنیا رفته بود تقدیم شده است. در این کتاب علاوه بر درس ها و آموزه ها،شونبرگ عباراتی بسیار زیبا و در خور تامل در زمینهء موسیقی و به طور کل هنر بیان می کند که خواندنشان حتا برای کسی که موسیقی کار نمی کند نیز می تواند جذاب باشد.

برخی از این جملات و عبارات را از متن ایتالیایی آن[7] به فارسی برگردانده ام با این امید که مورد توجه خوانندگان و هنردوستان عزیز قرار گیرد. این عبارات از دیباچه و برخی از قسمت های میانی کتاب برگزیده شده است. در خاتمه شایان ذکر است که ترجمهء برخی از این عبارات با متن اصلی شان به زبان آلمانی نیز تطبیق داده شده است.

*این کتاب را از شاگردانم آموخته ام!
وقتی تدریس می کردم،هیچگاه سعی نکردم که به شاگردانم فقط چیزی را بگویم که خودم می دانستم،بلکه آن چیزی را که او نمی دانست. و با همهء اینها نیز مسالهء اساسی این نبود،حتا اگر مرا مجبور می کرد تا برای هر یک از شاگردانم چیزی تازه پیدا کنم:اما به خصوص تمام تلاشم را می کردم تا اساس هر چیز را به طور ریشه ای برایش نمایان سازم.

*اگر به آنها تنها آن چیزهایی را می گفتم که خودم می دانستم، اکنون تنها همان را می دانستند و بس! شاید الان کمتر بدانند، اما مطمئناً مساله ای را می دانند که واقعاً مهم است: تحقیق!

*باید گفته شود که به تمامی،بهترین جملات این کتاب را بیش از هر چیز مدیون کتابهای بد و تفکرات اشتباه هستم که مرا به اندیشیدن و تمرکز بر روی مسالهء درست وادار کردند.

*هنر در پایین ترین درجه، تقلید ساده ای از طبیعت است. اما خیلی زود تبدیل می شود به تقلیدی بسیار وسیع تر و گسترده تر از این بحث، یعنی نه تنها تقلید از طبیعت بیرونی بلکه از طبیعت درونی آن! به عبارت دیگر، هنر تنها موضوع و عواملی که یک حس را تحریک کند نیست بلکه بیش از همه اینکه خود این حس را،شاید بدون نگاه به عوامل آن، کجا و چگونه تحریک کند.[...]هنر در بالاترین مرتبه،خود را تنها وقف تولید دوبارهء طبیعت می کند.

*چیزی که امروز دور است، ممکن است فردا نزدیک باشد. کافیست قادر به این باشیم که خود را نزدیک کنیم. موسیقی در راهی که پیموده است، به داخل فضای ابزارهای بیانی اش همواره تعداد زیادی از امکانات و ارتباطاتِ غریزی در ساخت صدا داخل کرده است.

*زیبایی چیست؟
زیبایی از زمانی حیات خود را آغاز می کند که هنرمندان فقدان را حس کنند. تا قبل از آن زیبایی وجود نداشت، چرا که هنرمند به آن نیاز ندارد،برای او راستگویی کافیست،او را اینکه خود را بیان کند بس است،اینکه آن چیزی را بگوید که بر اساس قوانین طبیعت درونی او باید گفته شود؛ و قوانین طبیعت درونی یک نابغه قوانین انسان آینده هستند.

--------------------------------------------------------------------------------
[1] Arnold Schönberg
[2] Dodecaphonic
[3] Alban Berg
[4] Anton von Webern
[5] Harmonielehre
[6] Gustav Mahler
[7] Manuale di Armonia