حمد نورری متولد 1308 ، فارغ التحصيل هنرستان تاتر و زبان و ادبيات انگليسي از دانشگاه تهران و مباني تاتر از دانشکده ي علوم اجتماعي ، آواز را نزد خانم ( اولين باغچه بان ) استاد دانشگاه تهران و مباني علمي موسيقي را نزد اساتيد هنرستان عالي موسيقي فرا گرفته و شيوه ي آواز ويژه اي را که طي سالهاي متمادي برگزيده است متاثر از بافت و غناي نغمات بومي و ملي ايران است. پيوند ديرينه ي او با موسيقي علمي ، همچنين ويژگي هاي رنگ و رسايي صدا و نحوه ي ارائه ي موسيقي و کلام در آوازش ، حلقه ي فاخر و مستحکمي براي تداوم بخشيدن به همراهي و همنشيني موسيقي و شعر در قلمرو انديشه مي باشد. از محمد نوري علاوه بر قطعات آوازي آثاري بصورت ترجمه و داستان کوتاه منتشر شده است. صداي نوري طي پنجاه سال فعاليت هنري براي يک نسل يادآور لحظه هاي خوب و مهرباني هاي سرشار و براي نسل امروز آفريننده ي شيرين ترين خاطرات است.
***
محمد سرير متولد 1323 ، تحصيلات خود را در رشته ي موسيقي از کنسرواتور آزاد هنرستان عالي موسيقي آغاز و در رشته ي موسيقي دانشگاه هنرهاي زيباي تهران ادامه داده ، در آکادمي موسيقي و هنرهاي زيباي وين ( اتريش ) در رشته ي آهنگسازي به پايان رسانيده است و در اين زمينه در دانشگاه به تدريس اشتغال دارد. توانايي هاي وي در نواختن سازهاي بين المللي و سنتي و شناخت وي از موسيقي ملي و بومي ايران امکانات مؤثري را جهت تصنيف آثاري با بهره گيري از جنبه هاي فني موسيقي بين المللي و ظرفيتهاي موسيقي ملي در اختيار اين آهنگساز قرار داده است. تحصيل در زمينه هاي اقتصاد و علوم سياسي و کسب مدارج علمي و تاليف کتب و مقالات مختلف ابعاد ويژه اي به نگرش علمي و خلاقيتهاي هنري اين آهنگساز بخشيده است. محمد سرير کار آهنگسازي را از سال 1345 آغاز و تصنيف بيش از هفتاد اثر آوازي ، موسيقي توصيفي ، موسيقي متن فيلم و سريال ، حاصل تلاش وي طي اين سالها بوده است. بسياري از آهنگهاي خاطره انگيز محمد نوري از ساخته هاي اين آهنگساز مي باشد.
مصاحبه اي با محمد سرير به نقل از سايت اينترنتي پندار که چندي پيش انجام شده است را بخوانيد :
وي مدتي به عنوان رايزن فرهنگي و علمي ايران درمقر اروپايي ملل متحد در ژنو فعاليت ميكرده و در حال حاضر به عنوان استاد موسيقي دردانشكده هاي موسيقي مشغول تدريس و تحقيق است . دكتر سرير همچنين مقالات و تاليفات بسياري در زمينه موسيقي نوشته كه در داخل و خارج از كشور به چاپ رسيده است .وي ساخت موسيقي متن فيلم و سريال هاي تلويزيوني را از سال 1350 وآهنگ سازي راديو را از سال 1345 آغاز كرده است . با وي گفت وگويي تفضيلي درمورد علل مهجوريت موسيقي سنتي انجام دادهايم.
******************
جناب آقاي دكتر سرير ، به زعم بسياري از كارشناسان موسيقي ، به نظر مي رسد كه موسيقي سنتي ما در حال مرگ تدريجي است ، نظر شما در اين رابطه چيست ؟
موسيقي ملي ما هيچ وقت از بين نخواهد رفت . فقط ممكن است در دوره اي ارتباط كمتري با آن برقرار شود كه آن هم به نوع ارايه موسيقي سنتي برمي گردد و نبايد آن را به خود موسيقي سنتي نسبت داد و البته اين موضوع تا حد زيادي طبيعي است . معمولاً در هر دوره اي به علت شرايط خاص ، نوعي از موسيقي رونق بيشتري پيدا مي كندو از طرفي همواره جمعيت جوان تعيين كننده خواست هاي جامعه هستند و اين قشر اكنون به علل خاصي اقبال عمومي بدين موضوع ندارد ؛ از طرفي بايد توجه داشت كه به علت استيلاي رسانه ها و كم شدن فاصله كشورها موسيقي جوانان در تمام دنيا به هم نزديك است ، يعني جوانان دنيا به نوعي « زبان مشترك » در موسيقي دست يافته اند. البته در عين حال موسيقي ملي هر كشور جايگاه خاصي براي خودش دارد و همه طبقات با آن پيوند دارند ، بنابراين نبايد استقبال از انواع ديگر موسيقي را به معناي قطع اين ارتباط دانست.
لااقل براي از بين بردن اين توهم (قطع ارتباط موسيقي سنتي با مردم) چه بايد كرد ؟
ناچاريم براي ارايه موسيقي سنتي خود ، به يك سري راهكارهاي تازه دست بزنيم و با استفاده از روش ها و تكنيك هاي موسيقي ايراني، اشكال جديدتري از موسيقي سنتي را ارايه كنيم. موسيقي سنتي ما ميتواند به عنوان يك جان مايه براي خلق آثار جديد و نو آوري هاي جديد استفاده شود . يعني ريشه بايد همان باشد و شاخ و برگ هاي جديدتري به آن داد. در يك كلام بايد به دنبال توليد فرهنگ و خلاقيت هاي تازه باشيم ؛ زيرا با تكرار گذشته نمي توان حيات موسيقي را تضمين كرد.
اگر چه حرف شما در ارتباط با ناگزيري از جهاني شدن، پذيرفتني است ؛ اما به نظر مي رسد كه اين موضوع احتمال غلبه فرهنگي را به همراه خواهد داشت...
به هيچ عنوان نبايد از اين مسأله به عنوان غلبه فرهنگي ياد كرد ، اگر ما هم در دنيا حرفي براي گفتن داشته باشيم ، آن وقت ارتباط فرهنگي جاي خود را به غلبه فرهنگي خواهد داد و اين امكان پذير نيست مگر آنكه " خلاقيت " را حفظ كنيم ، يعني خلاقيت اساس كاري است كه مي شود در ارتباط ، از آن بهره برد.
با توجه به اينكه ادبيات جزء لاينفك موسيقي سنتي است ، دور ماندن آن از زبان امروزي را تا چه اندازه در مهجوريت موسيقي سنتي، دخيل مي دانيد؟
موسيقي سنتي ما پيوند ديرينه و نا گسستني با كلام و شعر دارد و به هيچ عنوان نمي توان از ادبيات به عنوان يك عامل ضربه زننده به موسيقي ياد كرد ؛ بلكه برعكس، راز و رمز ماندگاري موسيقي ما تا امروز پيوندش با ادبيات بوده است . بنابراين شخصي كه در زمينه موسيقي فعال است بايد با ادبيات كشورش آشنا باشد و اين عامل ميتواند در پويايي كار تأثير بگذارد . بسياري از آثارخلق شده به علت نا آشنايي و عدم پيوند با ادبيات ، ناقص است ؛ زيرا دانستن هجاهاي يك شعرو موسيقي دروني كلام در تنظيم يك موسيقي و توليد كارهاي با كلام فاكتور بسيار مهمي است . نبايد فراموش كرد كه همواره مهم ترين وسيله انتقال احساسات در دنيا ، موسيقي كلامي است و توجه به تأثير گذاري اين كار حكم ميكند تا در اين زمينه جديتر عمل كنيم.
براي رسيدن به آن خلاقيتي كه شما تا اين اندازه روي آن تأكيد داريد ، چه بايد كرد ؟
خلاقيت بيش از هر چيز استعداد و جوهره خلاقه ميخواهد . علاوه بر آن بايد از دانش و اطلاعات موسيقي نيز بهره برد . اطلاع از علم موسيقي ذهنيت را باز ميكند و افق هاي دورتري را فراروي آهنگ ساز قرار ميدهد كه در نتيجه ميتواند كارهاي بهتري با ظرفيت موسيقي ملي انجام دهد.
مسأله ديگري كه در موسيقي ملي ما به چشم مي خورد ، آن است كه به نظر ميرسد موسيقي ملي ما ، يك موسيقي " خواننده محور" است و همين استيلاي آواز ممكن است لطماتي به آن وارد سازد ؛ نظر شما چيست ؟
در همه جوامع ، موسيقي با خواننده آن شناخته ميشود به خصوص در انواعي از موسيقي روز. موسيقي با كلام- كه شكل رايج آن در گذشته و امروز موسيقي بومي و محلي است- همواره در دنيا مطرح ترين سبك موسيقي بوده و به همين علت سير تكاملي خود را طي كرده است ( اگر چه بعدها خواننده در شكل عمومي حذف و موسيقي چند صدايي نيز باب شده است ). اما موسيقي ما يك موسيقي تك صدايي( مونوفوني ) است و بنابراين از جهت ملودي شايد ظرفيت مانور چنداني نداشته باشد ، زيرا در آن بيشتر ملودي محور قرار داده مي شود و اكنون بسياري از موسيقيدان هاي ما نيز با چند صدايي كردن موسيقي سنتي مشكل دارند ، در حاليكه در صورت انجام اين كار موسيقي زنده تر و پويا تر خواهد شد . البته موسيقي ( مونوفوني ) خود داراي زيبايي هايي است كه ميتواند جايگاه ويژه خود را داشته باشد و حتي موسيقي چند صدايي نيز واجد آن جوهره و جذبه هنري نيست ، عليرغم اين ويژگي موسيقي ما زيربناي مستحكمي دارد و نغمههاي فاخر و ارزشمندي از سال هاي ديرين بر جاي مانده است كه مانند نگين ارزندهاي ميتواند در ساخت آثار موسيقيايي به كار گرفته شود و ماندگاري و شأن آن را حفظ كند ، بنابراين آ واز في حد ذاته مشكلي براي موسيقي نيست . خواننده نيز مانند يك ساز در موسيقي نقش دارد كه بنا به علت كلامي بودن موسيقي سنتي ما نقش آن پر رنگ تر است ، يعني كلام روي صوت خواننده سوار مي شود و پيام را منتقل ميكند .
در مجموع من فكر ميكنم بايد با حفظ ارتباط با مخاطب ، از موسيقي مونوفوني به سمت موسيقي چند صدايي حركت كرد .
با تمام قدرتي كه موسيقي سنتي ما دارد ، نبايد كتمان كرد كه داراي تفاوت هايي با موسيقي رايج در مغرب زمين مثلاً عدم امكان ساز بندي با استفاده از قوائد مورد استفاده درآن موسيقي و يا مشكلاتي كه در فيزيك سازهاست. آيا ميتوان اين مشكلات را حل كرد يا اينكه اصولاً نميتوان هيچ دخل و تصرفي در آن بكار برد؟
رديف موسيقي ايراني ، زير ساختي از يك سنت موسيقيايي ارزشمنددارد . اين سنتها طي صدها سال مانده و صيقل خورده اند ، اما نطفه هاي اصليش باقي مانده است. با اين حال مشكلاتي در اين زمينه وجود دارد كه وظيفه موسيقيدانان است كه آن را از بين ببرند ، گرچه تا كنون نيز اقداماتي در اين زمينه صورت گرفته ، اما به شكل مدون در نيامده است . موسيقيدانان بايد در زمينه چگونگي اركستراسيون موسيقي ايراني پژوهش بيشتري انجام و راه حلهاي نوين ارائه دهند . با اين نگاه ميتوان در موسيقي جهان صداي بلندتري داشت .
در حال حاضر فواصل موسيقي سنتي ما از موسيقي غربي بسيار متنوع تر است ؛ اما همواره در تلفيق موسيقي ايراني و غربي ، سازهاي غربي امكان بيشتري براي عرضه در يك گروه همنوازي دارند زيرا قابليت سازهاي غربي به علت تكامل فني آنها براي توليد و نواختن نت ها بيشتر است سازهاي ملي ايران عليرغم قدمت و نهاد اصيلي كه دارند در جهت ساختمان ميتوانند تكامل بيشتري پيدا كنند و دامنه و توان بيشتري براي انتقال احساسات و معنويات آهنگ ساز ايراني داشته باشند البته بسياري از موسيقيدانان با ايجاد اينگونه تغييرات در ساختمان سازهاي ايراني موافقتي ندارند زيرا معتقند اصالت صوت توليد شده و روش و شيوه ارائه موسيقي تغيير خواهد كرد و در نتيجه به اصالت آن صدمه مي زند . اما به هر حال بايد قبول كرد كه بسياري از ذخاير فرهنگي كشورهاي دنيا به موزه منتقل شده است , نبايد هرگز به حفظ آثار هنري به چشم بدبيني نگريست , اگر شخصي ميخواهد از ملودي گوشهاي از رديف استفاده كند و خلاقيت به خرج دهد ، به معناي توهين به رديف نيست . خصوصيت يك فرهنگ پويا پذيرش تغيير و تحول است .
به عنوان صحبت پاياني بفرماييد نظر شما درباره وضيت تدريس و تحصيل موسيقي چيست ؟
علاقه ، گرايش و توجه نسل جوان به موسيقي طي دو دهه اخير در كشور ما بي سابقه بوده است .
هنرآموزان ما چندين برابر افزايش پيدا كردهاند و در نتيجه آمادگي براي جواب گويي به آنها وجود نداشته است . ضمن آنكه طي دو دهه گذشته آموزشگاههاي رسمي موسيقي به صورت نيمه فعال بوده و كسي درحد معلم براي آموزش تربيت نشده است , بنابراين با كمبود افراد واجد شرايط تدريس مواجهيم . به نظر ميرسد سادهترين و در عين حال عاقلانهترين راهكار آن است كه ابتدا راههايي براي آموزش مدرسان ارائه داد تا آنها با يك حداقل اطلاعاتي درمسير صحيح تدريس قرار گيرند .
بشنويد :
نمی شه غصه ما رو يه لحظه تنها بذاره ( ترانه از حسين منزوی )
جان مريم
