وقتی به موبایل خانم کولایی زنگ زدم تا قرار مصاحبه را بگذارم و خانم کولایی گفت که فردا ساعت ده و نیم صبح مقابل درب اصلی دانشکده حقوق و علوم سیاسی باشید، هیچ فکرش را نمیکردم که مکان مصاحبه «پرایدهاچ بک طوسی رنگ» خانم کولایی باشد! این قصه وقتی جالبتر است که بدانید مصاحبهکنندگان سه نفر...سه پسر جوان، بودند!
« الهه کولایی هستم! نماینده تهران! » این جملهای بود که خانم کولایی با لحن رسمیو خیلی محکم، وقتی به کیوسک حفاظت خیابان پاستور رسیدیم خطاب به مامور مربوطه گفت! مسیر ما از دانشگاه تهران تا خیابان پاستور و تا شهرک غرب و مقابل مهد کودکی بود که نوه خانم کولایی –شایان- در آنجا منتظر مادربزرگ دوم خردادیاش بود!
فکر میکنم این نوع مصاحبه با این کیفیت عجیب و جالب درتاریخ پارلمان ایران بیسابقه یا دست کم بسیار نادر باشد...خانم الهه کولایی که با تسامح! میتوان ایشان را بانوی آهنین اصلاحات ایران نامید... نمونهای از یک نخبه و الیت حزبی با تمام معایب و محاسن متصور است....
وظیفه اخلاقی حکم میکند از سعه صدر و تحمل و بزرگواری فوقالعاده ایشان تشکر ویژهای داشته باشیم.
حضور در مجلس بدون چادر
- خانم کولایی! به عنوان اولین سئوال، فکر میکنم اگر از نوع پوشش خاص شما و حضور با این نوع پوشش در مجلس صحبت کنیم، شروع خوبی باشد... چون برای اولین بار بود که یک نماینده خانم بدون آن پوشش رسمیو حجاب دولتی یعنی چادر به مجلس رفت، احساس خودتان در مورد چیست؟ آیا از این مساله خوشحال بودید یا اصلا برایتان مهم نبود؟
کولایی: بسم الله الرحمن الرحیم، آن چیزی که برای من مهم بود این بود که در یک جریان کلی که با هدف اصلاح رفتارهای دارای پیامدهای نامطلوب در جامعه بود وارد این مجموعه شدیم، این رفتار را من جزیی از این مجموعه و جریان میدانم در واقع با هدف نشان دادن تنوع پذیری وظرفیتها و قابلیتها و تواناییهایی که در دین و فرهنگ ما وجود دارد که هم قدرت انتخاب و و آزادی و استقلال فرد را احترام میگذارد و هم یکسری ارزشهای بومیرا حفظ میکند، اینکه نشان بدهم اینها مانع الجمع نیست و زنها میتوانند پوشش اسلامیداشته باشند بدون اینکه مقید به نوع خاصی از پوشش باشند و ضمنا آن پوشش خاص الزاما به معنای تامین هدف حجاب نیست. با این اوصاف تصمیم گرفتم با همان پوششی که بسیاری از زنان در جامعه ما با آن زندگی میکنند وارد مجلس بشوم.
- فکر میکنید این تجربه شما موفق بود یا خیر؟
کولایی: خوشبختانه تصورم این است که در واقع این روش درستی بوده و موفق هم شده ام که باید این سعه صدر را در جامعه به وجود بیاوریم که به حق انتخاب افراد و سلیقه آنها برای حفظ ارزشها و هنجارها احترام بگذاریم و اصرار بر شکل و شیوه خاص نکنیم چرا که فکر میکنم درعین حالی که چادر لباس پوشیده ای است ولی همه ما با مواردی برخورد داریم که چادر نتوانسته است به خوبی نقش پوشش را ایفا کند.
- آیا انتخاب این نوع پوشش برای شما دردسر و تهدید و واکنش...هم داشته؟ چون ما شنیدهایم که سر همین سنت شکنی شما در مورد پوشش، یک نامه تهدید آمیزی برای شما نوشته اند و شما هم این نامه را به مقامات عالی نظام فرستادید و...؟
کولایی(با لبخند!): نه چنین چیزی نبوده...اما بهرحال فشارهای گوناگونی بوده ولی از آنجایی که من در انجام این مساله توکل بر خدا کردم و رضای خدا را مورد نظر داشتم و اینکه میخواستم ظرفیت این نظام را نمایش بدهم آنجوری که خدا کمک کرد این مساله با مشکل جدی مواجه نشد، شما به همین میزان اکتفا کنید! اگر عمری باقی بود ماجراهای این مورد را مفصل خواهم نوشت! و جالب این جاست کسانی قبل از اینکه این مساله شکل بگیرد...
- یعنی قبل از اینکه با مانتو به مجلس بروید؟
کولایی: بله! به من زنگ میزدند و از من میخواستند که حتما این کار را بکنم که و منصرف نشوم که برایم بسیار عجیب بود.
- مثلا چه کسانی؟
کولایی: چون من در زمان قبل از انقلاب در یک محیط مذهبی و یک مدرسه مذهبی درس خوانده بودم از محیط این مدارس مذهبی زمان شاه کسانی که در واقع مرا میشناختند وبه عنوان تربیت شده خودشان تلقی میکردند از من میخواستند که با وضع فعلی به مجلس بروم... یعنی تیپهایی که ما را مجبور میکردند از بچگی و کلاس اول دبستان چادر سرمان کنیم از من میخواستند به این مسیر ادامه بدم و در برابر فشارها تسلیم نشوم.
- یک موضوع جالبی که هست این است که خانم معصومه ابتکار هم وضعیتی شبیه شما داشتند و ایشان هم برای حضور در هیات دولت مجبور شدند که چادری شوند...
کولایی: بله درست است! خانم ابتکار وقتی در دانشگاه تدریس میکردند چادر سرشان نمیکردند، البته یک تفاوت مهمی بین من و ایشان بود و آن اینکه ایشان باید سوی رییس جمهور مورد تایید و گزینش قرار میگرفتند و من در جریان روندی قرار گرفتم که از سوی مردم با حجاب اسلامی موجود و نه چادر مورد گزینش قرار گرفتم و موکلین من عکسم را در تبلیغات و تراکتها دیده بودند و به عنوان یک فرد محجه غیر چادری به من رای داده بودند و من فکر میکنم یکی از مشکلات جدی که امروز در جامعه مواجه هستیم از قبیل مانتوهای کوتاه و از این نوع ناهنجاریها نتیجه و معلول روشهای تحمیل و اجبار و اکراهی است که در محیطهای مختلف اعمال شده.
- شما آقای خاتمیرا به خاطر اینکه خانم ابتکار را به پوشیدن چادر مجبور کرد، سرزنش میکنید؟
کولایی: نه! من سرزنش نمیکنم!
- پس به ایشان حق میدهید؟
کولایی: نه حق هم نمیدهم! فکر هم میکنم که ایشان به عنوان فردی که در راس این سیستم قرار گرفته است و برگزیده مردم است به ملاحظاتی توجه دارد که شاید به این ملاحظات افراد دیگری از جنس ایشان معتقد نباشد. من این مساله را به دیدگاهها و روشهای شخصی آقای خاتمی نسبت میدهم و باید در یک مجموعه کلی به این موضوع نگاه کرد. البته آقای خاتمی به خصوص در مورد مسائل زنان، فکر میکنم بیش از حد انعطاف نشان داده اند.
فراکسیون زنان
- فراکسیون زنان که شما هم یکی از اعضای فعال آن هستید به نظرتان چقدر موفق بوده و اصولا این نوع نگاه مبتنی بر جنسیت و تاکید بر زنانه بودن فراکسیون مفید بوده و آیا اصلا این نوع نگاه درست است؟
کولایی: من فکر میکنم وقتی ما از توسعه صحبت میکنیم و از مشکلات توسعه نیافتگی صحبت میکنیم ناچارا باید به یک سری واقعیات توجه کنیم ولو خوشایند ما نباشد. این یک واقعیت است که زنان ومردان در جامعه ما دچار یک ظلم و مشکلات عام هستند ولی یک واقعیت دیگری هم وجود دارد و آن ظلم مضاعفی است که در طول تاریخ به زنان رفته است و جهان هم امروز به این مساله واقف شده است که در کنار مسائل مختلف توسعه مساله جنسیت را یک حساب دیگری باز کند و موانع ناشی از جنسیت در راه شکوفا شدن تواناییها و ظرفیتها را در نظر بگیریم. چون فکر میکنم توسعه در یک نگاه کلی مفهومش این است که برای همه انسانها با توجه به آن تواناییهایی که خداوند در وجود تک تک شان قرار داده امکان رشد و ارتقا فراهم بشود. طبعا زنها به دلیل تفاوتهای بیولوژیکی بطور طبیعی از یکسری فرصتها محروم بوده اند نگرشهای غلط تاریخی هم این محرومیت را تشدید کرده تا آنجایی که ما در قانون اساسی جمهوری اسلامی هم بطور مشخص روی مساله زنان در کنار بحثهای عمومی و کلی در چندین جا تاکید خاص و ویژه شده است مثلا بحث خانواده و وظیفه دولت و رفع تبعیض و...بحث میشود.
- نگفتید که فراکسیون زنان را موفق میدانید یا خیر؟
کولایی: فراکسیون زنان با توجه به اینکه مردم و به خصوص زنان نماینده ای را از بین زنان انتخاب میکنند انتظار دارند در کنار همه وظایف نمایندگی یک نگاه خاصی را هم به زنان داشته باشند. بنابراین ما فکر کردیم که در مجلس براساس این مساله یک نگاه خاص به زنان داشته باشیم و به همین خاطر فراکسیون زنان را تشکیل دادیم که خوشبختانه تجربه خوبی هم بوده.
- من جایی شنیده ام که شما برای دوره بعد تصمیم به کاندیداتوری مجلس ندارید، این را تایید میکنید؟
کولایی: شما بهتر از من میدانید که ما در جامعه ای زندگی میکنیم که در واقع برنامه ریزی و ایجاد یک روند قابل پیش بینی دقیق برای آینده اگر نگویم غیر ممکن، بسیار مشکل است به خصوص در عرصه سیاست. لذا ترجیح میدهم نظری در این مورد ندهم چون من بنا به تمایل شخصی خودم وارد این عرصه نشدم بنابراین اگر میخواستم بنا به تمایل شخصی خودم عمل کنم همین یک بار تجربه در عمل سیاسی را مکفی میدانم ولی چون مصالح جمع را درنظر داشته ام لذا نمیتوانم الان قضاوت صریحی نمیتوانم داشته باشم و بستگی به شرایطی دارد که در آینده پیش خواهد آمد.
- خانم کولایی! یک نکته جالب که الان به نظرم رسید این است که تعداد زنان نماینده در مجلس پنجم نسبت به مجلس ششم بیشتر بود و اساسا تیپ و شخصیت سیاسی –اجتماعی زنان آن دوره هم با دوره فعلی متفاوت بود،مثلا ما شاهد حضور خانم فائزه هاشمیدر مجلس پنجم بودیم با آن سروصداهایی که شد و تحرکات اجتماعی آن زنان و در مجلس ششم هم مثلا زنانی مثل شما به مجلس آمدند که تاکیدشان بیشتر روی مسائل سیاسی و حزبی بود، به نظر شما این دونوع مختلف حضور زنان در مجلس پنجم و ششم کدام موفق تر بود؟
کولایی: شما میتوانید حدس بزنید که من مجلس ششم را موفق تر میدانم و فراکسیون زنان را در مجلس ششم به نسبت جمع خانمها در دورههای قبلی موفق تر میدانم البته این را باید تاکید کنم که این نظرم به هیچ وجه به معنای زیر سئوال بردن زحماتی که در مجالس قبلی خانمهای نماینده متحمل شده اند، نیست و ما خیلی تاکید داشتیم که با این خانمها هم تعاملات و مشاورههایی داشته باشیم که البته خیلی موفق نبودیم به دلیل حجم کاری بالایی که در مجلس داشتیم. ولی همانطور که گفتم فکر میکنم مجلس ششم با توجه به همه فضاسازیهایی که بر علیه آن شد، نسبت به همه دورههای گذشته که من حتی جرات دارم آن را به قبل از انقلاب هم تسری بدهم یکی از مجالسی که تلاش کرده که از بخش مهمیاز ظرفیتهای خودش برای تحقق نظر مردم استفاده کند مجلس ششم بوده است. البته این مفهومش نادیده گرفتن ناکارآمدیها نیست.
- در ادامه همین بحث، ما شاهد هستیم از شروع روند سیاسی شدن مردم که از سال 75 شروع شد، یعنی همزمان با انتخابات مجلس پنجم، اقبال به زنان خیلی زیاد شد، یعنی نماینده دوم تهران یک زن شد و همانطور که در سئوال قبلی هم عرض کردم، بیشترین تعداد زنان نماینده در دوره پنجم بود، اما با گذشت زمان و سیاسی تر شدن جامعه و بازتر شدن فضا و...شاهد بودیم که این اقبال به زنان کمتر شد ، آیا این روند و رابطه را قبول دارید؟
کولایی: من این نوع حوادث و علائم را نشانگرفقدان یک روند انباشتی از تجارب و ارزیابی این تجارب در جامعه خودمان میدانم.متاسفانه جامعه ما به دلیل توسعه نیافتگی دچار نوسانات شدیدی هست که این نوسانات شدید هزینههای زیادی را بر ما تحمیل میکند و امکان یک سیر متعادل و پیش بینی شده و قابل کنترل در جامعه را از ما میگیرد، فکر میکنم یک بحث پیچیده و عمیقی را در مورد ماهیت و جنس جامعه ما و رفتار شناسی ما که غالبا احساسی و نه عقلایی و منطقی است، داشته باشیم، این روند احساسی و غیر عقلایی باعث میشود که جامعه در یک حرکت پاندولی مرتب تجربیات مختلفی را تست کند و این تست کردنها و به اصطلاح آزمون و خطا کردنها باعث میشود که ما نتوانیم از مجموع تجربیات گذشته استفاده کنیم و مشکلات را برطرف کنیم و اصلاح کنیم که این مانع بزرگی برای توسعه و پیشرفت جامعه است و یکی از بزرگترین تهدیدهایی است که جامعه ما با آن مواجه است.این که از مردان ناامید بشوند و به سوی زنان بروند ، چون زنان هم مولود همین جامعه هستند، اما بهرحال به دلیل خصوصیتهایی که اقلیتها از آن برخوردار هستند...
- البته الان خانمها در اقلیت نیستند!
کولایی: بله! منظورم اقلیت کیفی بود نه اقلیت کمی، مثلا از نظر سهم از قدرت و مدیریت جامعه زنان کاملا در اقلیت هستند بنابراین اقلیتها همیشه در پی تغییر و تحول و اصلاح هستند و چه بسا این خصوصیت باعث شود که توسعه نیافتگی در این گروها هم متبلور باشد لذا من فکرمیکنم باید عمیق تر و ریشه ای تر به مسائل نگاه کنیم و این وظیفه نخبگان جامعه است، چه نخبگان سیاسی و چه نخبگان فرهنگی و علمیو...و باید نخبگان نقش شان را به درستی ایفا کنند من جوابم به این سئوال را اینطور تمام میکنم که آن سهمیکه به مردم واگذار شده ظرف حدالقل ظرف یکصدسال گذشته، بخوبی در وجه عام و عمومیاش پرداخته شده است از مردم گله ای نیست ولی سهمیکه نخبگان برعهده گرفتند همواره با ضعف و کاستی مواجه بوده است که جامعه در حال گذار را نشناخته اند و نخبگان ما نتوانسته اند آن روند ملت سازی و کاهش تعارضات فرهنگی بین اقشار و طیفهای مختلف را انجام دهند که نتیجه اش همین است که ما میبینیم که هرچندسال یک بار ، یک انتخاب جدید ، یک رویکرد جدید ولی با یک فاصله زمانی یاس و ناامیدی به سراغمان میآید.
عملکرد مجلس ششم و شورای نگهبان
- خانم کولایی! فکر میکنید با توجه به این شرایط اگر در دوره بعد کاندید بشوید، رد صلاحیت بشوید یا میتوانید دوباره از فیلتر شورای نگهبان عبور کنید؟ چون در خبرها داشتیم که یک لیست سیاه تهیه شده که فقط 35 نفر از نمایندگان فعلی صلاحیتشان در دوره بعد تایید میشود!
کولایی: ببینید! همه شواهد و علائم حاکی از آن است که جریانی که ما منسوب به آن هستیم برای رقابت مجدد امکان حضور پیدا نخواهد کرد یعنی در واقع به نظرم میرسد کل ما را در بربگیرد. یعنی با چارچوب نظارت استصوابی نمیتوانیم به حضور و رقابت در دوره بعد امیدوار باشیم با توجه به سخنان چهرههای شاخص شورای نگهبان که حتی آقایان تا حد استغفار بخاطر تایید صلاحیت ما پیش رفتند! نکته دوم که بسیار هم خطرناک است این است که مردم انتظاراتی که از این مجلس داشتند برآورده نشده به دلایل مختلف بیرونی و درونی، یعنی این مجلس طبیعتا تلاشهای زیادی کرده اما وجه قانونگذاری مجلس ششم به دلیل رویکرد خاص شورای نگهبان عقیم مانده است یعنی انتظارات مردم که میبایست از طریق وظیفه نهادینه کردن اصلاحات از طریق مجلس و قانونگذاری تحقق پیدا بکند با رفتارهای حیرت انگیز شورای نگهبان تحقق پیدا نکرد و بنابراین مردم رای خودشان را فاقد اثر ببینند و بگویند که مجلسی ما انتخاب کردیم کاری نکرد و...این مفهوماش ناامید کردن مردم است و در وجه دیگر انتقادات جدی هم به مجلس در بعد نظارتی وارد است که خود اینها باعث میشود که مردم در یک ارزیابی کلی از مجلس ششم که اکثریت آن از اصلاح طلبان بودند باید اول این سئوال را جواب بدهند که این مجلس بالاخره چکار کرده... بنابراین اشکالات درونی مجلس و موانع بیرونی طبعا مردم را برای ورود به انتخابات مجلس هفتم با تردید مواجه میکند، ما باید بشدت نگران تکرار حادثه نهم اسفند و انتخابات شوراها باشیم که سهم مشارکت چه خواهد شد؟ با توجه به حوادث منطقه و با توجه به تشدید مقابله آمریکا با جمهوری اسلامی و برنامه ریزی برای براندازی نظام که در آمریکا در دستور کار قرار گرفته است و حاکمیت محافظه کاران جدیدی که بشدت برعلیه جمهوری اسلامی فعالیت میکنند، این نگرانیها را بشدت افزایش میدهد، بنابراین ناامیدی مردم از اصلاح طلبان باعث قوت جناح محافظه کار در ایران نخواهد شد، مردم از محافظه کاران عبور کرده اند و اگر از اصلاح طلبان هم عبور کنند از نظام عبور کرده اند، تصور شخصی من این است که مردم بر اساس ناامید شدن از نفوذ مجلس و تحقق وعدهها بخاطر دلایل مختلف در انتخابات بعدی مشارکت نخواهند کرد و کاهش مشارکت یعنی کاهش اقتدار جمهوری اسلامی.
- در صحبتهایتان به عملکرد حیرت انگیز شورای نگهبان اشاره کردید، آیا به نظر شما این رفتار واقعا حیرت انگیز بود؟ نمیشد این رفتارها و مقابلهها را با توجه به پیشینه و بافت و ترکیب اعضای شورای نگهبان پیش بینی کرد؟
کولایی: بهرحال عمل سیاسی مجموعهای از ریسکها و برآوردها است. هیچ وقت نمیشود پیش بینی قابل محاسبه و دقیقی از مسائل کرد بخاطر ماهیت جامعه انسانی، در مورد شورای نگهبان بر اساس همین قانون انتخابات فعلی که ما میخواهیم اصلاحش بکنیم اکثریت مجلس از اصلاح طلبان تشکیل شد با توجه به روندی که در انتخابات بهمن 79 با آن مواجه بودیم و میدانید که سرانجام با مداخله مقام رهبری این مجلس تشکیل شد، ما اینها را میدانستیم، ما وقتی وارد مجلس شدیم میدانستیم که این مقاومتها وجود دارد، حدس میزدیم! اما نه در این حد، نه به این شکل...بسیاری از ردیههای شورای نگهبان واقعا عجیب است..
- مثلا؟
کولایی: مثلا استناد به مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی، استناد به مصوبات کمیته امداد، حتی استناد به آیین نامههای داخلی سازمان زندانها، حتی در مورد صداوسیما، شورای نگهبان در یک مقطعی به نظر کارشناس مورد نظر خودش استناد کرد، یعنی استنادات و رویههای عجیب که در طول همه این سالها واقعا نبوده، البته این تعارضات بین مجلس و شورای نگهبان وجود داشته حتی در زمان حضرت امام گاهی با عتاب و خطاب امام به شورای نگهبان مساله حل شده است به نظر میآید اینجا ما یک مشکل قانونی در متن قانون اساسی داریم که این بحث را باید در جای خودش دنبال کرد که آیا قانون اساسی در تنظیم روابط مجلس و شورای نگهبان و اینکه لوایح به مجمع تشخیص مصلحت برود و مجمع تا هروقت که دلش خواست این لوایح و طرحها را مسکوت بگذارد و پاسخ ندهد و...اینها اشکالاتی هست که در قانون اساسی وجود دارد و میتواند کشور را با بحران مواجه کند و با بحران هم مواجه کرده است.
- خانم کولایی! ببخشید که حرفتان را قطع میکنم! فکر نمیکنید این ضعف و ناکارایی مجلس ششم به خاطر این باشد که مجلس حزبی است، یعنی کوچکترین عمل سیاسی نمایندگان اکثریت باید با هماهنگی حزب مربوطه شان، یعنی جبهه مشارکت باشد؟ این خود یک آسیب و نقص برای مجلس ششم نبود؟
کولایی: سئوال جالبی است! اتفاقا من فکر میکنم یکی از نقاط مثبت و قوت مجلس ششم همین حزبی بودن و حزبی عمل کردن آن باشد، نظام پارلمانی بدون پشتوانه حزبی اصلا معنی ندارد، ما یا نظام پارلمانی را قبول داریم که این نظام پارلمانی به قول حضرت امام به عنوان راس نظام و بالاترین دستگاه تصمیم گیری و عصاره فضائل ملت باشند یا یک مجلس فرمایشی و نمایشی میخواهیم!
- یعنی به نظر شما فرمایشی بودن مجلس الزاما در تناقض با حزبی بودن مجلس است؟
کولایی: بله همین طور است! یک نماینده وقتی وارد مجلس میشود با انبوه وظایف مواجه میشود، اظهار نظرهای مختلف در مورد مسائل سیاسی –اجتماعی –فرهنگی یا خارجی و....خود شما میدانید که همه چیز را همگان دانند! امکان ندارد که یک فرد از همه این چیزها سردربیاورد بنابراین ما نیازمند یک زمینه حزبی هستیم که برای همه مسائل جامعه پاسخ علمی و دقیق داشته باشد که نماینده بتواند با پشوانه این کارهای مطالعاتی و منظم اقدام کند و اظهار نظر کند ولی شما تصور کنید که مثلا از یک شهر دورافتاده یا حتی شهر بزرگ یک فردی میآید مجلس، در بهترین حالت یک فرد در چند مورد میتواند تخصص و نظر داشته باشد؟ من اگر خیلی وارد باشم میتوانم در یک مورد فقط به تخصص برسم...
- حتما روسیه ؟!
کولایی: خوب بله! (با خنده!) بحثها به قدری تخصصی شده است که یکپارچگی یک علم زیر سئوال رفته است در چنین شرایطی ما نیازمند به احزاب هستیم که تصمیمات در جای دیگر چکش بخورد و این کاری است که در تمام پارلمانهای دنیا انجام میشود و فراکسیونهای سیاسی هستند که فعال هستند یعنی کار منسجم و منظم انجام میدهند و این یعنی دقیقا انتقال مفهوم جامعه مدنی به داخل پارلمان نه آن جامعه توده ای که نمایندگان بتوانند در همه امور اظهار نظر شخصی کنند که این اظهار نظرهای شخصی نمیتواند اظهار نظر تخصصی باشد ولی یک جامعه مدنی یعنی نهادهای اجتماعی و صنفی در آن تقویت شده اند و این یکی از نقاط قوت مجلس ششم است، به خصوص فراکسیون مشارکت که فعال ترین فراکسیون مجلس بوده است البته فراکسیونهای دیگری هم بوده اند ولی چون من خودم در فراکسیون مشارکت هستم و آن تقسیم بندی تخصصی کارها را شاهد هستم این را گفتم.
- خانم کولایی! یک سئوال کیهانی!! هم بکنیم بد نیست! شما به عنوان نماینده چقدر حقوق میگیرید؟
کولایی: من از دانشگاه حقوق میگیرم، من حدود چهارصدهزارتومان حقوق میگیرم چون من دانشیار پایه 16 دانشگاه تهران هستم و حقوقم را از دانشگاه میگیرم، متاسفانه فضاسازی ای که در مجلس ششم شد دریافتیها را از وظایف جدا کردند، چیزی که من در مجلس میبینم به خصوص نمایندهای شهرستانها و انتظارات و مراجعات و مشکلات مردم واقعا دردناک است، مثلا مشارکت نمایندها در امور خیریه واقعا مورد غفلت واقع شده است ومن فکر میکنم اگر مقایسه کنید این حجم انتظارات را و آن وظایف نمایندگان را که مثلا یک نماینده باید در دو منطقه مختلف از حوزه انتخابیه اش، رفت و آمد و دفتر و منشی و حتی هزینه تلفن و...داشته باشد متاسفانه به این نوع مسائل کمتر توجه شده است و فقط جمع این عدد دریافتی که مثلا نمایندهها یک میلیون تومان دریافتی دارند بدون توجه به آن مخارج و هزینههای جانبی که عرض کردم، بی انصافی است و این همان نگاهی است که اول گفتم یعنی پروژه ضایع کردن اصلاح طلبان و بی آبرو کردن اصلاح طلبان غافل از اینکه مردم با این کارها به سوی محافظه کاران باز نخواهند گشت، مردم به سوی خارج نظام توجه خواهند یافت که متاسفانه این اتفاق دردناکی است که افتاده و البته به کل سیستم برمیگردد و بسیاری مشاغل حکومتی و دولتی هیچ دریافتی و پرداختی هیچ رابطه ای وجود ندارد از نگاه محدود و سطحی و خفیف سیاسی نشات میگیرد که انشاءالله مورد بازنگری قرار دهیم.
ریاست کروبی
- خانم کولایی! به نظر شما سیاست گذاری آقای کروبی در مجلس ششم چگونه بوده است؟ چون یک تعبیری گفته میشود که مثلا اصلاح طلبی برای آقای کروبی با منصب ریاست مجلس محقق شده! یعنی از آن تیپ اصلاح طلبان فرمایشی یا دولتی و...و مساله بعد اینکه انتخاب آقای کروبی چقدر به انتخاب خود نمایندگان ارتباط داشت و چقدر تحمیلی و ناشی از توافقات غیررسمی و غالبا غیر دموکراتیک! بود؟
کولایی: نه من اصلا تلقی تحمیلی نسبت به انتخاب آقای کروبی به ریاست مجلس ندارم، انتخاب ایشان کاملا بر اساس یک نگاه جامعه شناختی نسبت به اقتضائات جامعه ایران روندهای سیاسی، نیازها و زیربناها و روانشناسی رهبران در جامعه صورت گرفت و ایشان نشان داد حضورش در مجلس به تداوم فعالیت مجلس ششم کمک کرده، من فکر میکنم اگر ما شاهد حضور آقای کروبی نبودیم شاهد روند حذف نمایندگان به شکل بسیار جدی تر و خطرناک تری میبودیم، من معتقدم حضور آقای کروبی برای مجلس توانسته یک موقعیت خوبی را در این سیستم به وجود آورد که در صورت عدم حضور ایشان امکان استفاده از فرصتهایی که فراهم شد، نبود... این همان است که عرض کردم در مورد نقش نخبگان در اصلاحات...
- فکر نمیکنید آن روشهای ریش سفیدانه آقای کروبی! خیلی با آن ادعاهای مدنی و مدرن جبهه مشارکت و...جور در نمیآید؟
کولایی: من تصور میکنم ما بیش از هرچیز برای پیشبرد اصلاحات به تقویت زیربناها نیاز داریم کاری که متاسفانه انجام نداده ایم.
یعنی ما یکسری روابطی را حاکم بر جامعه داریم که باید راههای تغییر آن را به شیوههای صحیح مورد بررسی قرار بدهیم و شیوههای برخورد چماقی و چکشی پاسخگو نیست ما کمتر به مهندسی سیاسی پرداخته ایم ما باید ظرفیتهای اصلاحات را در جامعه را با دقت تحلیل و پیدا کنیم.ظرفیت تغییر و تحول و اصلاح در سیستم موجود چه میزان است؟ این را باید ارزیابی کنیم...من فکر میکنم وجود آقای کروبی در مجلس ششم باعث شد که ما بتوانیم ظرفیتهای زیادی را برای اصلاحات به کار بگیریم تلقی من این است. انتخاب آقای کروبی یکی از درست ترین انتخابهایی بود که برای پیشبرد اصلاحات انجام شد و یادتان هم نرود که باید یادمان نرود این است که نباید تحلیلهایمان سیاه و سفیدی باشد!
مجلس ششم و ارتباط با رهبری
- یکی از مسائلی که مجلس ششم بطور خاص با آن مواجه است، مساله رابطه با مقام رهبری است که در دورههای قبلی کمتر با آن مواجه بوده ایم و مثلا همین نامه اخیری که با امضای 135 نماینده خطاب به رهبری نگاشته شد...
کولایی: تصور من این است که باید بین نمایندگان مردم و رهبری امکان رابطه مستقیم و مستمر و متقابل فراهم میشد که متاسفانه اینطور نشد.
- این خلاء رابطه با این نامه نگاریها پر شد؟
کولایی: نه! پر نشد. نامه نگاری شیوه مناسبی برای ارتباط نیست منتها چون شیوههای دیگری وجود نداشت ما مجبور شدیم از این روش استفاده کنیم ما به دفعاتی که خدمت ایشان میرسیدیم من به دوستان گفتم که ما هم باید بتوانیم خواستهها و دیدگاههای مردم را به ایشان مستقیم بگویم و در دیدارها با رهبری ما فقط شنونده نباشیم که متاسفانه این جور نشد.
- یعنی میخواهید بگویید که تا بحال بین مجلس ششم و مقام رهبری دیالوگ مستقیم و واقعی برقرار نشده؟
کولایی: به شکلی که کمک بکند به انتقال دیدگاههای مردم از طریق نمایندگان فراهم نشد و علت اینکه نمایندهها نامه نوشتند به همین خاطر بود و من فکر میکنم حتما باید برای جبران این خلاء فکری کرد.
فیلترینگ سایتها
- یک سئوال خاص که برای ما به عنوان کسانی که یک سایت مستقل داریم موضوعیت دارد فیلترینگ سایتها توسط شرکت مخابرات است. صحبتی است که اینجا مطرح است موضع اصلاح طلبهاست که ظاهرا مخالف هستند ولی شرکت مخابرات در قصه بستن سایتهای سیاسی بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی عمل میکند، مصوبه ای که پاییز سال گذشته تصویب شد و نمایندگان هم همان وقت گفتند که این مصوبه قانونی نیست ولی شرکت مخابرات که وابسته به دولت اصلاح طلب آقای خاتمیاست الان دارد بر اساس همان مصوبه سایتها را میبندد. شما به عنوان نماینده مجلس نمیخواهید جلوی این کار را بگیرید؟ مثلا از وزیر سئوال کنید و...؟
کولایی: اتفاقا مجلس در این مورد خیلی فعال عمل کرده است. معمولا پیگیریها اینطوری است که ارتباطات غیررسمی باشد یعنی سئوال رسمی و از تریبون مطرح نشود.
- خب آیا این درست است؟
کولایی: بهرحال این رویهای بوده که مدتها جریان داشته و هدف هم حل مساله است و ما نمیخواهیم مساله را تبلیغاتی بکنیم و سروصدا بپا کنیم، شما شک نکنید وقتی سئوال علنی مطرح میشود یعنی همه این راهها رفته شده ولی جواب نداده...ما در این مورد در مجلس بسیار فعال بودیم...جلسات متعدد در کمیسونهای مختلف و مربوط با حضور مسئولان مربوطه برگزار شده و هدف هم این است که ما در عصر انفجار اطلاعات که البته باید با مسامحه این واژه را بکار برد، قرار نیست همه اطلاعات بدون فیلتر و صافی جریان پیدا کند و همه کشورها فیلترهای خاص خودشان را با توجه به ارزشهای بومیو فرهنگی خودشان دارا هستند.
- پس شما با اصل فیلترینگ موافقید؟
کولایی: بله...منتها مساله نحوه و روش این فیلترینگ است که نباید قدرت حاکم این فیلترها را در جهت بستن فضای اطلاعات سالم مورد بهره برداری قرار بدهد...من فکر نمیکنم بستن سایتهای غیراخلاقی و سایتهایی که با مبانی ارزشی ما در تضاد است مورد بحث باشد، البته این مبانی ارزشی و رفتاری که مورد نظر ما است خیلی کشدار است این که بخواهیم اعمال سلیقه شخصی و جناحی بکنیم غلط است و غیراصولی، تعریف این مصادیق بسیار مهم است...یک مرزبندی ظریف است. وقتی در جامعه ما مسائلی مثل روپوش خانمها دچار این مسائل میشود حتما این خطر وجود دارد که در فیلترینگ سایتها هم اعمال سلیقه بشود. مثلا بستن سایت زنان به عنوان سایتی که مسائل غیرارزشی را تبلیغ میکند اصلا قابل قبول نیست ما همه با اشاعه مسائل غیراخلاقی مخالفیم اما راهش چیست؟ آیا اساسا این نوع فیلترینگ با بدل و ضدش مواجه نخواهد شد؟ آیا موسسات و شرکتهایی که این سیستم فیلترینگ را به ما میفروشند بعدا قفل شکنهای این سیستم را بطور قاچاقی در داخل وارد نخواهد کرد؟ مساله وجوه مختلفی دارد که باید به آن دقت کرد. نگرانی ما این است که صورت مساله پاک بشود. بحث نوع اجرای این سیاست است که اختلاف نظر اصلی در مورد اجرای این سیاستها است.آگاهی دادن و ارائه انتخابهای مناسب را ترویج کنیم نه اجبار و...
- مساله ای که وجود دارد این است که اجرای این فیلترینگ براساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی است که به نظر کارشناسان اساسا غیر قانونی است.چرا مجلس خودش قانون در این مورد وضع نمیکند؟
کولایی: چرایش را که شما بهتر میدانید! چون میرود شورای نگهبان و آنجا رد میشود! در قانون اساسی جمهوری اسلامیانحصار قانونگذاری در مجلس است و لاغیر ولی عملا این اتفاق دارد میافتد و مراکز دیگری هم برای خودشان قانونگذاری میکنند خوب اینها مشکلات ما هم هست ولی در حد توان داریم این لابیها را با دولت انجام میدهیم و چون این موضوع در کمیسون تخصصی خودش یعنی کمیسون فرهنگی و صنایع، مطرح است و چون من خیلی از جزئیات آن اطلاع ندارم نمیتوانم توضیح بیشتری بدهم اما سعی بر این هست که جلوی اعمال سلیقه شخصی در فیلترینگ گرفته بشود.
- آیا مجلس در مورد فیلترینگ کوتاه میآید یا نه؟
کولایی: من از جانب فراکسیون مشارکت و انشاءالله دوم خرداد! عرض میکنم که آن چیزی که مردم انتظار دارند را با شیوههای مناسب و نتیجه بخش دنبال میکند و اتفاقا یکی از بحثهایی که در فراکسیون مشارکت داشتیم این است که ما باید در برخورد با دستگاههای دولتی هرگونه ملاحظه ای را کنار بگذاریم، دولت اصلاحات وظیفه اش برآورده کردن انتظارات مردم است.
استعفا و خروج از حاکمیت
- فکر نمیکنید برای خروج از حاکمیت و بحث استعفاء و...یک مقدار دیر شده باشد؟ مجلس در یک مقاطع خیلی بهتری میتوانست با استعفاء و این گونه ابزارهای اعتراضی به اهداف خودش نزدیک بشود مثلا در مورد داستان برخورد با مطبوعات ولی الان که ماههای آخر مجلس ششم است، به نظر میرسد برای این کارها خیلی دیر شده باشد! شما اینطور فکر نمیکنید؟
کولایی: بحث خروج از حاکمیت همانطور که میدانید تابستان پارسال مطرح شد که به طبع مقاومتهایی که در برابر اجرای برنامه اصلاحات بود مطرح شد و به عنوان یک راهکار تهدید آمیز مطرح شد، طبعا یکسری از نمایندهها اعتقاد داشتند که ظرفیتی برای ادامه تلاش و اصلاحات باقی نمانده...
- شما جزو این دسته هستید؟
کولایی: نه...من جزو گروه دومیهستم که اعتقاد دارند که بهرحال ظرفیت اصلاحی هنور وجود دارد و هنوز میتوانیم در همین یکسال کارهای زیادی بکنیم البته این بحث همچنان ادامه دارد و ممکن است به یک جمع بندی کلی هم برسد.ما هدفمان قهرمان شدن نیست...ما بخاطر به نتیجه رسیدن ، آمده ایم و مانده ایم!ما برای امیدوار کردن مردم به اصلاح نظام تا آخرین لحظه تلاش میکنیم شاید به جایی برسیم که ما را اخراج بکنند ولی چرا خودمان خارج شویم؟
- خانم کولایی! خیلی متشکر از اینکه صمیمانه ما را پذیرفتید.
متن مصاحبه به صورت PDF
تيم گفتگو: امير اسماعيلی، احميد سيفالاسلام، محمد مهدی مولايی
