اینروزها کمتر روزنامه یا نشریه ی کاغذی را می توان یافت که صفحه یا بخشی را به مطالب وبلاگهای فارسی اختصاص نداده باشد. "وبلاگهای فارسی زبان"، رسانه ای که فقط یک سال و نیم از عمر آن می گذرد، امروز آنچنان جایگاهی در عرصه ارتباطات پیدا کرده است که اکثر سایتهای خبری-تحلیلی از آن به عنوان منبع خبری استفاده می کنند. پس از سایتها و نشریات کاغذی اینروزها خبرهایی به گوش می رسد مبنی بر اینکه حتی توجه صدا و سیما هم به این پدیده جلب شده است.

جمعیت چند ده هزار نفری وبلاگ نویسان فارسی زبان هم کم کم برای خود جایگاهی دست و پا می نمایند و حتی بین خودشان مسابقه انتخاب بهترن‌ها برگزار می کنند.
و همه این داستان بنحوی با راهنمای چند خطی حسین درخشان برای ساخت وبلاگ فارسی شروع شد، شاید هم آغاز ماجرا داستان آشنایی حسین درخشان با پدیده وبلاگ بود.

قصد داریم در این صفحه به جنبه های مختلف این رسانه جدید بپردازیم که مسلما کار وقت گیر و دشواریست و به یک یا دو قسمت محدود نخواهد شد. برای شروع بهتر دیدیم که گزیده ای از تعاریف و نظراتی که در طی یکسال و نیم گذشته در مورد این پدیده نوظهور ارائه شده است را برایتان انتخاب کنیم. در این صفحه فقط بخشهای گزیده ای از مقالات مربوط انتخاب شده اند و به متن کامل هر مقاله با استفاده از لینک بالای هر مطلب می توانید دسترسی پیدا کنید.

وبلاگ چیست؟
حسین درخشان - دنیای کامپیوتر و ارتباطات

« پیشگام بزرگ، دیوید واینر، وبلاگ (Weblog) را چنین تعریف می كند:
*شخصی است: یعنی توسط یك فرد نوشته می شود، نه توسط یك سازمان؛ به همین دلیل یك شخصیت ویژه دارد. پیراسته و ویراسته هم نیست كه به همین علت جالب است.
*روی اینترنت است: یعنی كه جایی چاپ نمی شود، می توان آن را با هزینه بسیار كم، مرتباً روزآمد كرد، و برای خواندنش داشتن یك مرورگر كافی است.
*منتشر می شود: یعنی نوشته های خام طی یك روند اتوماتیك، در قالب های پیش ساخته ریخته می شود و بالقوه در دسترس همه قرار می گیرد.
*بخشی از یك اجتماع است: یعنی مربوط به دسته ای از افراد است كه علاقه مشتركی دارند و به خاطر آن به طور مجازی دور هم جمع شده اند.
مقاله ای با نام «چگونه در اقیانوس اطلاعاتی این روزها غرق نشویم» ( دنیای کامپیوتر و ارتباطات -شماره ۵ -مهر ۸۰ ) نوشتم و از فرط اشتیاق، قبل از چاپ شدنش، خودم یک وبلاگ فارسی ساختم... »

وبلاگ، تاملات، مطالبات، خاطرات و قلم اندازهای ایرانیان در شبکه اینترنت
حسین نوش آذر - ایرانیان

« تولستوی در سالهای نخست سده ی بیستم پیش بینی کرده بود که زمانی خواهد رسید که هر کس خواندنی ترین ماجرای زندگیش را روایت خواهد کرد و بدین ترتیب نویسندگی به یک تفنن همگانی تبدیل خواهد شد، تفننی مانند قدم زدن در یک روز آفتابی. ظاهرا پیشگویی تولستوی اکنون با پیدایش و گسترش پدیده ای نوظهور به نام وبلاگ در شبکه اینترنت تحقق یافته است.
وبلاگ در واقع تارنماهایی (سایت) است شامل کوته نوشتها و قلم اندازهایی که هر روز به روز می شود و نمایانگر و بیانگر تعلقات و اندیشه ها و تاملات و مطایبات و خاطرات یک فرد است.»

وبلاگ: چشمه‌ای دیگر از جادوی دوران ما
شایان مشاطیان - روزگار تورنتو

« اینترنت به خاطر شش مشخصه غیرقابل رقابت به تدریج به قویترین رسانه تبدیل می‌شود:
۱.امكان به لحظه نگاه داشتن مطالب و اطلاعات با كمترین هزینه
۲.اعطای حق انتخاب مطالب به مخاطبان، هم از نظر موضوع و هم از نظر زمان دسترسی و مطالعه
۳.امكان به كارگیری شیوه‌های خودكار اطلاع رسانی راجع به مطالب جدید
۴.تركیب تمام صورتهای رسانهای پیشین: متن، تصویر، موسیقی
۵.دو طرفه بودن ارتباط اینترنتی دربرقراری رابطه بین پدیدآورندگان و مخاطبان به آسانترین شكل
۶.و بالاخره عدم وجود هر گونه محدودیت برای كنترل مطالب منتشره شده توسط نویسندگان
اگر دقت كنیم موفقیت در اجرای درست حتی یك مورد از این عوامل برای موفقیت هر رسانه‌ای كافی است در حالی كه اینترنت این همه را یك جا دارد. ...
وبلاگ را باید ابزاری دانست كه با تركیب یك امكان ساختاری و یك سبك محتوایی، ماهیتی دوجانبه دارد: از طرفی با فراهم كردن امكان درج مطالبی در قد و قواره مقالات كوتاه و بلند و به روز كردن راحت و سریع آن، پهلو به برنامه‌هایی می‌زند كه جزو نرم‌افزارهای خبری و اطلاع‌رسانی (news portal systems) طبقه‌بندی می‌شوند، و از نظر محتوایی، حال و هوا و سبك یك گفت و گو را دارد، گفت و گو با خود یا با دیگری. شاید عده‌ای مایل باشند كه وبلاگ را یك دفتر خاطرات شخصی بدانند كه به جای سنت همیشگی (انتشار پس از سال‌ها وپس از برخی حك و اصلاحها)، روزانه به روز می‌شود و در اختیار همه قرار می‌گیرد. اما واقعیت این است كه وبلاگ فقط در لحن شبیه دفتر خاطرات است. زیرا نویسنده می‌داند كه به محض اتمام نوشتن، همه مخاطبان بلافاصله آن را خواهند دید و چه كسی است كه موقع نوشتن مطلبی در حالی كه میداند حتی ده خواننده دارد، به آنچه خوانندگانش برداشت می‌كنند نیاندیشد؟ و این همان اتفاقی نیست كه در هر رسانه‌ای می‌افتد؟
و بالاخره وبلاگ تمام آن شش مشخصه موجود در اینترنت را یك جا دارد در حالی كه هر یك از ابزارهای پیشین اینترنتی تنها بخشی از آن را با خود داشت. اینترنت مخلوق عجیبی است. آیا عجیبترین مخلوقی كه بشر این دوران می‌توانست ایجاد كند؟ بزرگترین خدشه بر اینترنت تا كنون، وجود هزاران پایگاه اطلاعاتی مختلف و سر درگمی در میان آن بوده است. ببینیم چگونه پس از ابداع فهرست‌های موضوعی و موتورهای جستجو اینترنت مانند یك موجود هوشمند، گام دیگری برای هرچه كاراتر بودن خود برداشته است.... »

تقدیم به همه آنهایی که از مال دنیا فقط یک وبلاگ دارد
امیر قادری - آخر هفته حیات نو

« وبلاگ ها فرصت عجیب و غریبی برای نسل ما و نسل قبل از ما پدید آورده اند. این که هر کسی که از ننه اش قهر می کند، زودی می رود یک وبلاگ راه می اندازد، عیب نیست که هیچ، اصلا ویژگی اصلی این رسانه جدید محسوب می شود. مسئله اساسی همین فراگیر بودن است. این که شاید برای اولین بار در تاریخ جهان، سر و کله رسانه ای پیدا شده که در تمام جهان قابل دریافت است و در عین حال برای راه انداختنش هیچ جور مجوز و پول و سرمایه ای و حتی مهارت خاصی لازم نیست. به این ترتیب وبلاگها، ذات قدرت شکنانه ای یافته اند...
این درست است که وبلاگ نویسی در حال حاضر در ایران به طبقه و طیف سنی خاصی محدود است، ولی می شود انتظار روزی را داشت که یک استاد بنا، از کافی نت سر گذرشان، درباره آرزوهایش وقتی که بالای داربست کار می کند یا از خستگی و درد پاهایش وقت غروبها بر می گردد خانه شان بنویسد.
حالا دیگر جوانهای عاشق مجبور نیستند دنبال نویسنده بگردند که حرف دل شان را به بقیه بزند و نویسنده ها از این به بعد برای گفتن خیلی از حرفهایشان مجبور نیستند ناز سردبیرها و ناشرها را بکشند. فکرش را بکنید اگر ارنست همینگوی و رومن گاری و حافظ و جان فورد و فئودور داستایفسکی و الکس دل پیرو وبلاگ داشتند، گنجینه بشر چه قدر غنی تر از اینی می شد که الان هست. این روزها وبلاگ ها به شبکه پیچیده ای از احساسات تبدیل شده اند که به هر کسی این فرصت را می دهند که برای بقیه بنویسد... از همه مهمتر این که وبلاگ را یک نیروی تک نفره اداره می کند و به همین دلیل یک وبلاگ نویس مجبور نیست برای حرف زدن در این رسانه حتی با یک موسسه و سازمان گیرم مستقل، کنار بیاید...
دوست خیلی خیلی عزیزی دارم که هر وقت می خواهم بدانم واقعا حالش چه طور است، می روم سراغ وبلاگش تا این که بخواهم از خودش بپرسم که می دانم راستش را نمی گوید. نکته دیگر اینکه بهترین نوشته های داخل وبلاگ ها، شبیه آثار متعلق به هنر " میرا " به نظر می رسند. هنری که همه از جمله خود هنرمند می دانند که قرار نیست قرنها در موزه ها ازش نگهداری شود و امروز و فردا از بین خواهد رفت. ازجمله مجسمه های درجه یکی که در ساحل دریا با ماسه می سازند و عمرشان تا بارش اولین باران ادامه خواهد داشت. و این درست مثل آن مطالبی است که در این وبلاگ ها تا فردا سپیده صبح اعتبار دارند و تازه اگر اصلا در مدت عمرشان در میان این همه وبلاگ دیگر خوانده شده باشند...
چیزهایی که به عنوان حسن این رسانه تازه ازشان نام بردیم، می توانند به نقاط ضعف وحشتناک آن هم تبدیل شوند. بی در و پیکر بودن این عرصه، می تواند باعث شود که خیلی ها با اطلاعات و ذوق اندکی ازش برای چرت و پرت نویسی استفاده کنند. و از طرف دیگر خیلی ها از شوق این که دارند برای چند نفر دیگر می نویسند، دنبال آموختن و کتاب خواندن و تجربه کردن نروند. از طرف دیگر وبلاگ اصلا رسانه سبکی است. این که بر عکس کتاب نباید از چند خط بیشتر باشد و این که روزانه از بین رود، باعث می شود امکان گفتن خیلی از چیزها وبحثهای جدی از طریق آن ممکن نباشد ، ولی خوب، لابد شنیده اید که "رسانه، همان پیام است." و مشخصات متن منتقل شده را ویژگی رسانه تعیین می کند.
به غیر اینها مشکلات دیگری هم به وجود خواهد آمد و فضا (مثل هر چیز دیگری که در این دنیا وجود دارد) این قدر معصومانه نخواهد ماند. می شود آینده ای را دید که همین وبلاگها و وبلاگ نویسها به چند گروه و دسته تقسیم شوند. و مراکزی به وجود بیاید که آنها مجبور شوند برای به دست آوردن "امتیاز" هایی، "عضو" ش شوند. می شود پدر خوانده هایی را دید که تایید و تبلیغشان به نفع بعضی از وبلاگ ها و وبلاگ نویسها باشد و کسانی باشند که بخواهند برای استفاده از این تایید ، به موازین و معیارهای خاصی گردن نهند. به این ترتیب آن خصلت قدرت شکنانه محشر وبلاگ فنا خواهد شد.
این گروه ها و آدم ها دیر یا زود سر کله شان پیدا خواهد شد و وبلاگ نویسهایی که این گروهبندی را نپذیرند و استقلالشان را حفظ کنند، عجب آدمهای معرکه ای خواهند بود.»

وبلاگ نویسی، جستجوی فردیت گمشده
جواد طواف - رنگین کمان

« شاید این سؤال برای شما مطرح شده باشد که وبلاگ چیست؟ البته اکثر آنهایی که با اینترنت سرو کار دارند، می دانند وبلاگ چیست.
مخصوصاً اگر در مورد یک مطلب در موتورهای جستجو ی فارسی مثل پارسیک و یا گوگل جستجو کرده باشند، حتماً با نتایجی غیر منتظره مواجه خواهند شد. لیستی که این جستجو گرها ارائه می کنند، حاوی مطالبی است که توسط وبلاگ نویسها در اینترنت منتشر شده است.
وبلاگ‌ یك رسانه شخصی برای اعضای جامعه جهانی اینترنت است كه حق ارائه نظر را برای آنان، بدون هیچ هزینه و امكاناتی فراهم می‌كند.وبلاگ محیطی است که به افراد امکان می دهد تا نظرات، افکار و اندیشه هایشان، و هر آنچه در دل دارند، را به جهانیان ارایه دهند!
به عبارت دیگر، وبلاگ، یادداشت های شخصی و ناویراسته افراد عادی است كه به طور متناوب و به كمك ابزارهای خودكار روی اینترنت قرار می گیردو خوانندگانی از میان یك مجموعه اجتماعی كه به طور مجازی به هم پیوسته اند، دارد.
وبلاگ از دو کلمه تشکیل شده، وب(web) و لاگ (log .(log به معنای سفرنامه نوشتن است. نوشتن چیزهایی که به طور آنی به ذهن می رسند. و وبلاگ یعنی نوشتن این مطالب در شبکه جهانی اینترنت.
وبلاگ نویسان در خبرها و سایت های مختلف گردش می کنند، به آنها لینک می دهند و گاه نظرات شخصی خودشان در مورد پدیده های مختلف را بیان می کنند. شاید ما روزانه از کنار آدم های زیادی در خیابان رد می شویم.
آدم هایی که همدیگر را نمی شناسیم و هر کدام آنقدر مشغله ذهنی داریم که شاید همدیگر را نبینیم. اما هر کدام از همین آدمها شاید یک دنیا حرف برای گفتن داشته باشند. حرف هایی که جایی یا فرصتی برای بیان آنها پیدا نمی کنند.
شاید پدیده اینترنت و از جمله وبلاگ نویسی وسیله ای برای پیدا کردن این فردیت گم شده باشد.وسیله ای برای راه یابی به اعماق وجود انسانها و ارائه نظرات و اندیشه های شخصی خود و دریافت بازتابی از آنها در نظرات خوانندگان...
برای برخی از وبلاگ نویسان، وبلاگ نویسی فی الواقع مجالی است برای گفتن حرف های بی مخاطب آنها ! و شاید بهتر باشد بگویم وبلاگ فرصتی است برای گفتن حرف هایی كه «مخاطب» خود را تنها «پس» از «گفته شدن» خواهند جست و احیانا خواهند یافت.
باید وبلاگ نویس باشید تا بدانید این حرف یعنی چه و پیدا کردن مخاطبهای ناشناس (و البته آشنا از نظر روحی) چقدر جذاب است! وبلاگ نویسان اکثراً با لینک دادن به مطالب جالبی که در وبگردی و گشت و گذار در دنیای مجازی به آنها برخورده اند، این امکان را برای خواننده های خود فراهم می آورند تا از اخبار و رویدادهای مورد علاقه آنها با خبر شوند.
این وبلاگ ها پس از چندی مشتری های خاص خود را پیدا می کنند. و دیگر کسی که مثلاً علاقه مند به نجوم است، می داند برای پیدا کردن آخرین خبرها مربوط به این مقوله باید به کدام وبلاگ مراجعه کند. شاید به این ترتیب وبلاگ ها جلوی غرق شدن افراد در انبوهی از اطلاعات را می گیرند.
به نظر من وبلاگ ها زمینه ای مناسب برای جامعه شناسان برای شناختن زوایای پنهان جامعه فراهم می آورند. بررسی وبلاگها آمار خوانندگان آنها، تعداد مراجعه به وبلاگ ها و .. می تواند، معیار جالبی برای شناختن روحیات کاربران ایرانی باشد.
وبلاگ نویسی اثرات مطلوبی بر روی کاربران اینترنت در ایران گذاشته است و رفته رفته کاربران اینترنت به جای آنکه وقت خود را تنها صرف چت کردن نمایند، به نوشتن در زمینه های مختلف و خواندن مطالب دیگران روی آورده اند. این پدیده همچنین سبب رونق پیدا کردن سایت های ایرانی هم شده است. با ظهور وبلاگ ها این امكان برای تمام كاربران اینترنت در دنیا فراهم شد كه خود علاوه بر مصرف خبر و اطلاعات، تولید كننده اطلاعات باشند و به این ترتیب اینترنت به محیطی دو طرفه تبدیل گشت كه امكان تبادل اطلاعات را فراهم می كند. البته برخی معتقدند، وبلاگ ها به علت روحیه تک گویی ایرانی ها در ایران رونق پیدا کرده است. یک نفر مطلبی را می نویسد و مثل تالارهای گفتگو با دیگران گفتگو نمی کند. اما من وبلاگ هایی را سراغ دارم که نوشته آنها موجب یک سلسله بحث با وبلاگ های دیگر شده است و برای نظرات خوانندگان خود اهمیت زیادی قائلند.»

وبلاگ، كف روی آب یا بستر ژورنالیسم نوین
کوروش شمس - ابرار اقتصادی

« یك سال پیش، یعنی اواسط دومین ماه پاییز، پدیده‌ای به نام وبلاگ یا بلاگ به كاربران ایرانی اینترنت شناسانده شد. این موضوع زمانی مانند یك تب فراگیر در میان اینترنت كاران و كاربران كشورمان شیوع یافت كه نخستین وبلاگ‌های فارسی زبان بر روی اینترنت قرار گرفتند و ظرف یك سال گذشته تا كنون تعداد وبلاگ‌ها و نویسندگان آنها در میان كاربران ایرانی به حدی افزایش یافته است كه به درستی نمی‌توان گفت چند وبلاگ و در چه زمینه‌هایی به زبان فارسی منتشر می‌شوند.
سرعت رشد و فراگیری این پدیده به اندازه‌ای است كه برخی از صاحب‌نظران مسایل ارتباطات آن را به تبی تند تشبیه می‌كنند كه بالاخره به عرق سرد خواهد نشست. تصور بسیاری نیز بر این است كه به دلیل نوع محتوای وبلاگ‌ها، خوانندگان و حتی نویسندگان آنها مدت زیادی با این پدیده سر نخواهند كرد. محتوای غالب نخستین وبلاگ شامل: خاطرات روزانه كاربران، دغدغه‌های شخصی آنها و مسائلی بود كه در مجموع به لحاظ علم ارتباط‌شناسی از ارزش و اهمیت ارتباطی و اطلاع‌رسانی به مفهوم كلاسیك برخوردار نبودند. به همین جهت چنین برداشتی از وبلاگ‌ها بسیار طبیعی و مبتنی بر اصول پذیرفته‌شده علم ارتباطات بود. وبلاگ‌ها به مهم‌ترین منابع انتشار شایعات و اخبار بی‌اساس و همچنین اطلاعات بی‌ارزش ( به لحاظ خبری) مبدل شدند كه در چنین شرایطی بدیهی است كه بمباران اطلاعاتی مخاطبان آنها را خسته و درمانده خواهد كرد و در نتیجه به سرعت میزان استقبال از آنها كاهش خواهد یافت. این استدلالی بود كه برخی از صاحب‌نظران با استناد به آن موضوع ، فروكش كردن تب وبلاگ نویسی را مطرح كردند. اما ورود گروه‌های مختلف اجتماعی از قبیل روزنامه‌نگاران، متخصصان كامپپیوتر و اینترنت و غیره باعث شد تا شكل و محتوای وبلاگ‌ها، به سمت كاربردی‌تر شدن و جذابیت هرچه‌بیشتر حركت كند. ...
در حال حاضر یكی از موانع رشد وبلاگ‌ها كه علی‌القاعده بی‌تاثیر نخواهد بود. موضوع درآمدزا نبودن وبلاگ‌هاست كه به طور طبیعی باعث كاهش انگیزه‌های لازم فردی و گروهی در توسعه این پدیده خواهد شد.
شاید اگر روزی وبلاگ‌ها بتوانند برای صاحبان خود از لحاظ ابعاد مالی نیز منافعی داشته‌باشند، روزنامه‌نگاری سایبر یا الكترونیكی یكی از اساسی‌ترین عمل‌های خود را در محیط اینترنت یافته‌ باشد. »

وبلاگ‌ها و ماهی‌ها؛ در فاصله آرزوها و تحلیل‌ها
یونس شکر خواه - دنیای کامپیوتر و ارتباطات

« خبرهایی درباره خودمان و خبرهایی دیگر درباره دیگران از طریق چند لینك به اضافه اظهارنظرهایی درباره زمین و زمان به اندازه‌ای كه حال و حوصله باشد، روی هم میشود خانه كه ساده باشد روبه‌راه كردن و قابل استفاده شدنش خیلی آسان می‌شود، می‌شود نشر به وسیله یك كلیك بر روی دكمه پست و پابلیش. شاید باور كردنش مشكل باشد، ولی واقعیت این است. دكمه‌ای را می‌فشارید و یك متن در جهان متون متولد می‌شود. یك متن تازه به دنیا می‌آید و یك امكان انتخاب برای مخاطبان بیشتر می‌شود و یا بهتر بگویم یك زاویه دید تازه در كنار هزاران هزار زاویه دید دیگر قرار می‌گیرد.
شما كه دكمه post را می‌فشارید، یك حفره به كندوی عسل افكار جهانی اضافه می‌كنید. وبلاگ‌ها واقعا شبیه كندوی عسل هستند و بلاگرها زنبورهایی كه می‌كوشند هر روز شهدی را به كندو بیاورند، قبول كنیم كه بعضی از این زنبورها هم نه شهد كه گاه زهر می‌آورند! ولی خوشبختانه در این برزن عسل فروشی، انتخابها هم گسترده است. دقت كنید تا عسل خوب بخرید.»

و بالاخره اینکه در صفحه نخست سایت پرشین بلاگ، نخستین سرویس ارائه دهنده وبلاگهای فارسی، در تعریف وبلاگ آمده است: « وبلاگ محیطی است که به شما امکان انتشار ایده ها، افکار و دیدگاههاﯼ خود، همانند یک روزنامه نگار را می دهد. احتیاجی نیست که یک مقاله و یا داستان طولانی بنویسید، بلکه یک وبلاگ نویس ذهنیات خود پیرامون مسایل مورد علاقه اش را ارائه می کند، بدون اینکه این ایده ها به طور کامل بررسی شده باشند یا مثلاً از لحاظ دستورﯼ یا زیبایی جمله در حد عالی باشند. عاملی که باعث محبوبیت و رشد سریع پدیده وبلاگ در میان کاربران اینترنت شده است، راحتی استفاده از این ابزار می باشد. با استفاده از سیستم های موجود وبلاگ، بدون نیاز به صرف وقت و هزینه برای طراحی کامل یک سایت اختصاصی، تنها با پر کردن چند فرم تحت وب می توانید شروع به نوشتن مطلب در قالب یک ســایت اختصاصی کنید.»